Căn cứ Trung ương Cục miền Nam là một trong những di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu, gắn liền với quá trình lãnh đạo trực tiếp của Trung ương Đảng đối với phong trào cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nơi đây từng là “đại bản doanh” của nhiều cơ quan Trung ương, là địa điểm làm việc và sinh hoạt của các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước, góp phần quan trọng làm nên những thắng lợi mang tính quyết định của cách mạng Việt Nam.
Việc lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích không chỉ nhằm giữ gìn những dấu tích vật chất của lịch sử, mà còn là hành động tri ân sâu sắc đối với các thế hệ đi trước; đồng thời tạo nền tảng để di tích tiếp tục phát huy vai trò là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Theo Quyết định số 88/QĐ-TTg, phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch có tổng diện tích khoảng 291,25 ha, bao gồm toàn bộ diện tích khoanh vùng Khu vực bảo vệ I và II của 03 di tích thành phần, cùng phần diện tích tuyến đường giao thông hiện hữu kết nối các di tích (chiều dài khoảng 25 km).
Cụ thể, 03 di tích thành phần trong phạm vi quy hoạch gồm: Di tích Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam; Di tích Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam.
Các khu vực này đều thuộc địa giới hành chính xã Tân Lập, tỉnh Tây Ninh, nằm trong không gian sinh thái đặc thù của vùng biên giới Tây Nam, gắn với hệ sinh thái rừng đặc dụng của Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát.
Quy mô lập quy hoạch có tổng diện tích khoảng 241,25 ha, trong đó: Di tích Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam có diện tích 30 ha, gồm: Khu vực bảo vệ I: 2,08 ha. Khu vực bảo vệ II: 27,92 ha. Di tích Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam có diện tích 60 ha, gồm: Khu vực bảo vệ I: 2,47 ha. Khu vực bảo vệ II: 57,53 ha.
Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam có diện tích 151,25 ha, gồm: Khu vực bảo vệ I: 70,00 ha. Khu vực bảo vệ II: 81,25 ha
Việc xác định rõ ranh giới, quy mô và phân khu bảo vệ là cơ sở quan trọng để quản lý chặt chẽ di tích, tránh xâm hại, đồng thời tạo điều kiện cho việc khai thác, phát huy giá trị một cách khoa học, hợp lý.
Quyết định nêu rõ, đối tượng nghiên cứu lập quy hoạch bao gồm toàn bộ hệ thống di tích lịch sử gắn với các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu; các không gian cảnh quan văn hóa – sinh thái của khu di tích; các giá trị đa dạng sinh học thuộc Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát.
Bên cạnh đó, quy hoạch còn xem xét các yếu tố về văn hóa phi vật thể như lễ hội, tín ngưỡng, phong tục tập quán của cộng đồng dân cư địa phương; các yếu tố kinh tế – xã hội, môi trường, thể chế, chính sách có liên quan; cũng như mối liên hệ giữa di tích với các công trình, địa điểm du lịch khác trong khu vực nhằm hình thành mạng lưới kết nối, phát triển du lịch bền vững.
Mục tiêu trọng tâm của việc lập quy hoạch là bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan – sinh thái của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam.
Quy hoạch hướng tới việc phục dựng không gian căn cứ cách mạng trên cơ sở tư liệu lịch sử, kết quả nghiên cứu khoa học, đảm bảo tính xác thực, nguyên gốc, đồng thời gắn với phát triển du lịch lịch sử – văn hóa theo hướng hài hòa, bền vững.
Thông qua đó, hình thành điểm du lịch lịch sử – cách mạng hấp dẫn, kết nối với các di tích, điểm du lịch tiêu biểu của tỉnh Tây Ninh và vùng Đông Nam Bộ, tạo ra các sản phẩm du lịch đa dạng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
Đặc biệt, di tích được xác định là địa chỉ đỏ quan trọng, có vai trò to lớn trong công tác giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng cho thế hệ trẻ, lực lượng vũ trang và nhân dân cả nước.
Theo Quyết định, nhiệm vụ lập quy hoạch yêu cầu tiến hành phân tích, đánh giá toàn diện hiện trạng di tích và quỹ đất; tổ chức sưu tầm, nghiên cứu, bổ sung tư liệu, tài liệu lịch sử; thu thập thông tin thông qua phỏng vấn nhân chứng lịch sử nhằm hoàn thiện hồ sơ khoa học của hệ thống di tích.
Đồng thời, khảo sát, đánh giá các yếu tố lịch sử, văn hóa, xã hội; xác định giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; ghi nhận các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội gắn liền với di tích.
Công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích cũng được đặt ra như một nội dung trọng tâm. Quy hoạch sẽ làm rõ vai trò của các cấp chính quyền, sự tham gia của cộng đồng; rà soát các dự án đầu tư tu bổ, tôn tạo đã và đang triển khai; đánh giá việc huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước và xã hội hóa; xem xét tác động của các công trình dân sinh, kinh tế – xã hội trong phạm vi di tích.
Bên cạnh đó, quy hoạch còn phải đảm bảo sự kế thừa, đồng bộ và phù hợp với các quy hoạch cấp trên như quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh; xác định rõ ranh giới bảo vệ di tích, kiến nghị điều chỉnh khi cần thiết; phân định khu vực cảnh quan văn hóa, khu vực hạn chế xây dựng, khu vực xây dựng mới.
Trên cơ sở đó, đề xuất định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, xác định danh mục các hạng mục cần ưu tiên, mức độ bảo tồn phù hợp; đưa ra các nguyên tắc và giải pháp nhằm gắn kết hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và môi trường sinh thái.
Việc phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản, mà còn mở ra cơ hội để Tây Ninh khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch lịch sử – sinh thái – văn hóa, góp phần nâng cao đời sống nhân dân, giữ vững an ninh – quốc phòng vùng biên giới.
Đây là bước đi quan trọng, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong chiến lược gìn giữ ký ức lịch sử dân tộc, khẳng định giá trị trường tồn của di sản cách mạng trong dòng chảy phát triển của đất nước hôm nay và mai sau.
