Đáng lo ngại, nhiều vụ việc bạo lực không bắt nguồn từ những mâu thuẫn lớn, mà chỉ khởi phát từ những xung đột nhỏ trong học tập, sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, do thiếu kỹ năng sống, hạn chế khả năng kiểm soát cảm xúc và hiểu biết pháp luật chưa đầy đủ, các mâu thuẫn ấy đã bị đẩy lên thành hành vi bạo lực, gây tổn thương lâu dài cho cá nhân học sinh và tạo ra những tác động tiêu cực đối với môi trường giáo dục nói chung.
Theo Tiến sĩ Khánh, giảng viên trường Đại Học luật TPHCM., chuyên gia tâm lý học giáo dục, bạo lực học đường cần được nhìn nhận như một biểu hiện của những “khoảng trống” trong giáo dục toàn diện, đặc biệt là giáo dục kỹ năng sống và giá trị văn hóa ứng xử. Khi học sinh chưa được trang bị đầy đủ năng lực giải quyết xung đột, chưa hình thành ý thức tôn trọng người khác và chính bản thân mình, thì bạo lực rất dễ trở thành một lựa chọn sai lệch nhưng lại được coi là “nhanh nhất” để giải quyết vấn đề.
Cùng với đó, sự thiếu hụt kiến thức pháp luật trong học sinh, sinh viên đang đặt ra yêu cầu cấp bách đối với việc đổi mới và nâng cao hiệu quả giáo dục công dân trong nhà trường. Luật sư Hoàng (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, không ít học sinh, sinh viên chưa nhận thức đầy đủ rằng các hành vi như xâm hại thân thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác, hay quay, phát tán hình ảnh bạo lực trên không gian mạng đều là hành vi vi phạm pháp luật, có thể bị xử lý hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Thực tế này cho thấy, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng lại ở nội dung lý thuyết, mà cần được đổi mới về phương thức truyền đạt, trở nên gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với tâm lý lứa tuổi.
Bên cạnh bạo lực học đường, tình trạng sử dụng thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử trong học sinh, sinh viên cũng đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về lối sống lệch chuẩn trong một bộ phận giới trẻ. Theo BS CKII Lê Thị M, chuyên gia y tế dự phòng, thuốc lá điện tử không hề “ít hại” như những quan niệm sai lầm đang lan truyền. Nicotine và các hóa chất độc hại trong các sản phẩm này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, làm gia tăng nguy cơ nghiện và kéo theo nhiều hành vi tiêu cực khác.
Trước những vấn đề mang tính xã hội sâu sắc đó, thời gian qua Cơ quan đại diện phía Nam của Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển đã khẳng định rõ vai trò tiên phong của cơ quan báo chí văn hóa trong công tác tuyên truyền, định hướng nhận thức và xây dựng hệ giá trị sống lành mạnh cho học sinh, sinh viên. Không chỉ phản ánh thực trạng, Tạp chí còn chủ động phối hợp với nhà trường, các chuyên gia tâm lý, giới luật gia và lực lượng chức năng tại cơ sở để tổ chức các chương trình truyền thông, tọa đàm, chuyên đề chuyên sâu, góp phần lan tỏa tri thức pháp luật, chuẩn mực văn hóa ứng xử và tinh thần trách nhiệm công dân.
Điểm cốt lõi của các hoạt động này không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà hướng tới mục tiêu bồi đắp nhân cách, khơi dậy ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm xã hội trong thế hệ trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước. Qua đó, từng bước góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, nhân văn, nơi tri thức gắn liền với đạo đức, văn hóa và pháp luật.
Từ góc nhìn tổng thể, các chuyên gia đều thống nhất rằng, phòng, chống bạo lực học đường và các hành vi lệch chuẩn trong học sinh, sinh viên là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của gia đình - nhà trường - xã hội - cơ quan truyền thông. Trong chuỗi liên kết đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc dẫn dắt dư luận, lan tỏa các giá trị tích cực và củng cố niềm tin xã hội. Với bản sắc của một tạp chí chuyên sâu về văn hóa và phát triển, Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển đang từng bước khẳng định vị thế là kênh thông tin chính thống, có trách nhiệm và chiều sâu, đồng hành cùng sự nghiệp giáo dục và phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới.
