Trong dòng chảy lịch sử và quá trình phát triển không ngừng của đất nước, Cồn Cỏ – hòn đảo tiền tiêu của Tổ quốc trên Biển Đông, vẫn luôn có một vị thế chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng – an ninh và tiềm năng phát triển kinh tế biển. Hành trình 20 năm từ khi thành lập huyện đảo Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị (nay là đặc khu Cồn Cỏ) là một minh chứng sinh động cho ý chí kiên cường, khát vọng vươn mình từ biển khơi của đảng bộ, chính quyền, quân và dân trên đảo.
Khát vọng "đảo ngọc" giữa Biển Đông
Lịch sử Cồn Cỏ bước sang một trang mới sau ngày đất nước thống nhất. Năm 1998, trong chuyến thăm và làm việc tại Quảng Trị, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã nhen nhóm ý tưởng về việc thành lập một đơn vị hành chính tại đảo Cồn Cỏ. Ý tưởng mang tầm nhìn chiến lược này đã mở đường cho một quyết định lịch sử. Cuối năm 2002, 43 thanh niên đầy nhiệt huyết đã xung phong ra đảo, tình nguyện lập nghiệp, xây dựng Cồn Cỏ thành "đảo thanh niên", đánh dấu bước khởi đầu quan trọng cho quá trình dân sự hóa hòn đảo này.
Ngày 1/10/2004, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 174/2004/NĐ-CP, thành lập huyện đảo Cồn Cỏ. Từ đây, Cồn Cỏ trở thành đơn vị hành chính thứ 10 của tỉnh Quảng Trị và là huyện đảo duy nhất trong 6 tỉnh Bắc Trung Bộ, cũng là huyện đảo thứ 12 trên cả nước. Việc thành lập huyện đảo không chỉ là sự khẳng định chủ quyền vững chắc, mà còn là một bộ phận cấu thành quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh biển đảo của Tổ quốc.
Tuy nhiên, trong hành trình xây dựng "đảo ngọc", huyện đảo Cồn Cỏ phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức ngay từ những ngày đầu. Diện tích tự nhiên của huyện không lớn, chỉ khoảng 230ha, trong đó trên 60% là rừng tự nhiên. Môi trường, thời tiết biển đảo khắc nghiệt, thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, thiếu nước ngọt. Nguồn lực đầu tư trên địa bàn còn hạn chế, chủ yếu phụ thuộc vào nguồn phân bổ từ cấp trên, việc kêu gọi, thu hút doanh nghiệp đến đầu tư gặp nhiều rào cản do điều kiện tự nhiên đặc thù và cơ chế chính sách chưa thực sự đột phá.
Thêm vào đó, tổ chức bộ máy của huyện còn gọn nhẹ, cán bộ công chức kiêm nhiệm nhiều việc, dân số ít ỏi, khoảng 500 người với 24 hộ dân định cư lâu dài, và hầu hết chưa qua đào tạo nghề phù hợp với cơ cấu kinh tế mới. Việc duy trì và phát triển dân cư bền vững là một bài toán khó. Tình trạng tàu thuyền nước ngoài xâm phạm vùng biển Cồn Cỏ, khai thác trái phép thủy sản vẫn còn diễn ra, cùng với âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, đặt ra nhiều thách thức cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ Trần Xuân Anh cho hay, vượt lên những khó khăn và thách thức, Đảng bộ, chính quyền, quân và dân đảo Cồn Cỏ đã phát huy cao độ truyền thống anh hùng, đoàn kết một lòng, khắc phục khó khăn, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cồn Cỏ thành đảo du lịch vững về kinh tế - đẹp về văn hóa - mạnh về quốc phòng – an ninh. Cồn Cỏ đã xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm là đảm bảo quốc phòng – an ninh, bảo vệ vững chắc chủ quyền của Tổ quốc, coi đây là tiền đề cho mọi sự phát triển. Cơ cấu kinh tế trọng tâm được định hướng là du lịch - dịch vụ - thủy sản và các ngành bổ trợ đồng bộ, tạo nên một nền kinh tế biển bền vững.
20 năm vươn mình
Sau 20 năm xây dựng và phát triển, Cồn Cỏ hôm nay đã mang một diện mạo mới - "đảo ngọc" giữa Biển Đông. Những kết quả đạt được tuy còn khiêm tốn so với tiềm năng và mong muốn, nhưng rất đáng trân trọng và tự hào. Đến nay, nền kinh tế có những chuyển biến rõ nét, đặc biệt là lĩnh vực dịch vụ du lịch với những bước phát triển khả quan. Cồn Cỏ đã hình thành được một số tour với các loại hình du lịch đặc trưng như du lịch trải nghiệm trên đảo, trên biển, lặn ngắm san hô tại Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ có diện tích trên 4.300ha, về thăm chiến trường xưa gắn với bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Công tác quy hoạch được quan tâm đúng mức.
Ông Trần Xuân Anh cho biết thêm: “Việc huy động các nguồn lực xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng – an ninh được triển khai tích cực, với các công trình điện, nước ngọt, đường giao thông, bến cảng dần hoàn thiện. Các công trình phục vụ dân sinh, thiết chế văn hóa, thể dục thể thao, y tế, giáo dục được quan tâm đầu tư đúng mức. Đặc biệt, niềm vui vỡ òa khi lớp tiểu học đầu tiên trên đảo được khai giảng trong năm học 2023-2024, hiện thực hóa mong ước của Nhân dân, giúp họ yên tâm bám đảo, bám biển, xây dựng cuộc sống lâu dài. Công tác di dân ra đảo được thực hiện hợp lý, gắn với việc tạo việc làm, hỗ trợ người dân phát triển các mô hình sản xuất, kinh doanh dịch vụ và khai thác thủy hải sản một cách bền vững, góp phần nâng cao thu nhập”.
Với những thành tích đáng tự hào trong tiến trình xây dựng, bảo vệ và phát triển, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Cồn Cỏ đã vinh dự 3 lần được Bác Hồ gửi thư khen ngợi; 2 lần được Đảng và Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; 2 Huân chương Độc lập hạng Nhất và hạng Nhì; 3 Huân chương Quân công; Huân chương Lao động hạng Ba và hàng trăm phần thưởng cao quý khác.
Cồn Cỏ không chỉ là một tọa độ địa lý, đó là khúc tráng ca được viết nên bằng máu, bằng mồ hôi và bằng khát vọng vươn lên không ngừng nghỉ. Từ một hòn đảo thép giữa chiến tranh đến một hòn đảo xanh đang trỗi dậy trong hòa bình, Cồn Cỏ đã chứng minh rằng: dù nhỏ bé về diện tích nhưng lớn lao về ý chí, nghị lực và tầm vóc chiến lược. Phía trước là hành trình hiện thực hóa khát vọng trở thành đảo du lịch giữa Biển Đông xanh thẳm. Và hành trình đó, chắc chắn sẽ còn những trang viết rực sáng, được tiếp nối bởi những con người tận tâm, kiên trung, bền bỉ như chính mảnh đất này.
