Cây Vương Tùng (còn gọi là cây Củ Khỉ) là loài thảo dược rất quý, sống thích hợp trên đỉnh núi đá vôi và rải rác dưới đồi đất thấp. Tỷ lệ nảy mầm từ hạt trong tự nhiên rất thấp. Rễ và lá cây Củ Khỉ có vị đắng, hơi cay và mát, dùng làm thuốc trị cảm mạo, sốt rét, trừ thấp, tiêu thũng, đau khớp, thường dùng dưới dạng thuốc sắc…
Biết được công dụng quý giá của tinh dầu Vương Tùng, một số hộ trong làng đã thu hái về nấu lấy tinh dầu để dùng trong gia đình. Năm 2018, khi Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh thực hiện dự án cây cà gai leo tại địa phương, ông Đính đã tham gia lớp tập huấn về “mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Ông tìm đọc cuốn “Những bài thuốc và cây thuốc Việt Nam” của Dược sĩ Đỗ Tất Lợi, đồng thời tra cứu trên Internet để tìm hiểu quy trình chưng cất tinh dầu và nhận thấy quy trình này không quá phức tạp, chi phí thấp.
Không quản gian khó, vất vả, vượt núi băng rừng, với khát vọng “đánh thức” tiềm năng của vùng đất, ông bắt tay vào tổ chức khai thác, chế biến sản phẩm tinh dầu hữu cơ Vương Tùng. Theo ông Đính, để thu được lượng tinh dầu cao và chất lượng tốt nhất trong năm, việc thu hái nguyên liệu (cây Vương Tùng trong tự nhiên) phải đúng thời điểm, đồng thời sử dụng nồi áp suất chưng cất phù hợp.
Về quy trình chiết xuất tinh dầu hữu cơ Vương Tùng, ông cho biết:
Bước chuẩn bị nguyên liệu: Gồm lá, cành nhỏ và quả. Tại các đỉnh núi đá vôi trong xã, mỗi năm khai thác từ 3,5 - 4 tấn, có thể mở rộng đến các vùng lân cận như Hà Long, Hà Lĩnh, Hà Tân, Vĩnh Minh, Vĩnh Hùng. Nguyên liệu được phơi khô để chế biến dần trong năm.
Cách sơ chế: Nguyên liệu được rửa sạch, để ráo nước, loại bỏ cành và quả úa, sau đó cho vào nồi (loại 70 lít) để chưng cất tách dầu. Với 25 kg nguyên liệu và 20 lít nước sạch, đun sôi trong 2 giờ sẽ thu được khoảng 200 – 250 ml tinh dầu (nguyên liệu khô cho lượng tinh dầu nhiều hơn).
Cách lọc dầu: Tinh dầu sau khi tách khỏi nước bằng phễu thủy tinh chuyên dụng sẽ được đóng vào lọ thủy tinh màu nâu và ủ qua một đêm. Sau đó, tiếp tục tách lại một lần nữa để giảm tối đa độ thủy phần. Cuối cùng, tinh dầu được lọc qua bông y tế và lưới inox dày, rồi đóng vào các lọ thủy tinh dung tích phù hợp theo nhu cầu khách hàng.
Ông chia sẻ: “Tinh dầu hữu cơ Vương Tùng do cơ sở chúng tôi chế biến được chiết xuất hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, không tồn dư hóa chất, không pha cồn hay phụ gia. Để phân biệt tinh dầu Vương Tùng, có thể dùng lửa đốt – tinh dầu cháy từ từ, không có mùi khét. Khi bôi lên da không gây cảm giác mát lạnh đột ngột, không gây tổn thương kể cả khi dùng nhiều, mà chỉ tạo cảm giác ẩm nhẹ, hương thơm bền lâu với mùi đặc trưng của cây Vương Tùng”.
Theo thời gian, sản phẩm đầu tay của ông – tinh dầu Vương Tùng – ra đời vào dịp Tết Nguyên đán năm 2020. Sản phẩm nhanh chóng được đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả trong giai đoạn dịch COVID-19, được dùng làm quà biếu, tặng hoặc khuyến mại cho khách hàng. “Có người gọi điện hỏi mua nhưng không đủ sản phẩm để bán”, ông cho biết. Ông cũng khuyến nghị: “Đây là sản phẩm quý, giá cả hợp lý, dễ sử dụng, mỗi gia đình nên có để dùng khi ‘trái gió trở trời’ và hỗ trợ người khác khi cần thiết”.
Năm 2024, lần đầu tiên sản phẩm tinh dầu hữu cơ Vương Tùng do cơ sở của ông sản xuất chính thức tham gia thị trường trong nước, hiện đã có đầu ra ổn định và được cấp chứng nhận OCOP 3 sao. Năm 2025, cơ sở sản xuất được 20 lít tinh dầu, doanh thu đạt khoảng 200 triệu đồng/năm. Sản phẩm được tiêu thụ trực tiếp, tiếp cận thị trường Úc qua đường xách tay, đồng thời xuất hiện tại một số rạp chiếu phim ở Thành phố Hồ Chí Minh, phục vụ nhu cầu quà biếu, tặng.
Được biết, giá bán ban đầu của sản phẩm là 20.000 đồng/ml, 12.000 đồng/ml và hiện ở mức 60.000 đồng/5 ml.
Cơ sở sản xuất đã được Phòng Tài chính - Kế hoạch UBND huyện Hà Trung (cũ) cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh lần đầu (số 26P8102778, ngày 9/9/2019) và đăng ký thay đổi lần 1 vào ngày 20/1/2022. Hiện cơ sở đang hoàn thiện các sản phẩm dược liệu như cao cà gai leo, cao chè vằng, tinh dầu sả chanh hữu cơ để kiểm nghiệm và đề nghị cơ quan có thẩm quyền công nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Thời gian tới, cơ sở tiếp tục mở rộng khai thác, chế biến nhằm nâng cao giá trị sản lượng tinh dầu Vương Tùng, phấn đấu đạt 100 lít/năm từ nguồn nguyên liệu tại chỗ và các xã lân cận thuộc huyện Hà Trung (cũ). Với sự kiên trì, sau 3 năm thử nghiệm, ông Đính đã ươm thành công 50 cây giống Vương Tùng từ hạt, mở ra khả năng xây dựng vùng nguyên liệu trên đất đồi rừng trong xã, chủ động nguồn cung, giảm giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Cựu chiến binh Phạm Văn Đính (tuổi U70), từng giữ nhiều chức vụ chủ chốt như Bí thư Đoàn xã, Phó Chủ tịch, Chủ tịch UBND, Bí thư Đảng ủy xã Hà Tiến (cũ), được trao Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng, là hội viên CCB cao tuổi gương mẫu, tiêu biểu trong phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới tại địa phương.
