Huế từ lâu được biết đến là một trong những trung tâm văn hóa tiêu biểu của Việt Nam. Không chỉ lưu giữ dấu ấn của kinh đô triều Nguyễn, địa phương còn sở hữu hệ thống di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và đời sống văn hóa truyền thống.
Đến nay, Huế có 8 danh hiệu được UNESCO ghi danh, trải rộng trên nhiều loại hình gồm di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể và di sản tư liệu. Đây là số lượng di sản được quốc tế công nhận thuộc nhóm nhiều nhất cả nước, phản ánh bề dày lịch sử cũng như giá trị đặc sắc của vùng đất Cố đô.
Bên cạnh các danh hiệu quốc tế, Huế còn có hàng trăm di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng ở nhiều cấp, nhiều loại hình di sản phi vật thể quốc gia, hệ thống lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm cùng mạng lưới làng nghề lâu đời như đúc đồng, làm nón lá, pháp lam, tranh dân gian, nghề mộc, dệt thủ công...
Ẩm thực Huế cũng là một thế mạnh nổi bật với sự kết hợp giữa tinh hoa ẩm thực cung đình và các món ăn dân gian đặc sắc. Những giá trị này không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc địa phương mà còn tạo nguồn nguyên liệu phong phú để phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch và dịch vụ.
Việc xem di sản là nguồn lực phát triển thay vì chỉ là đối tượng bảo tồn đang trở thành xu hướng được Huế chú trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng được xác định là một động lực tăng trưởng mới, Huế đang mở rộng việc khai thác các giá trị truyền thống nhằm tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Nhiều chương trình, đề án và sự kiện đã được triển khai theo hướng đưa di sản đến gần hơn với đời sống hiện đại. Các hoạt động quảng bá áo dài, phát triển thương hiệu ẩm thực, tổ chức lễ hội văn hóa, trình diễn nghệ thuật truyền thống, phục dựng không gian cung đình và giới thiệu cổ phục là những ví dụ cho thấy khả năng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm phục vụ du lịch, sáng tạo và kinh tế.
Các loại hình nghệ thuật truyền thống, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, thời trang, điện ảnh, biểu diễn, xuất bản hay sản phẩm lưu niệm đều có điều kiện phát triển khi được kết nối với hệ thống di sản sẵn có.
Thông qua các hoạt động này, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được "làm mới" bằng những phương thức tiếp cận hiện đại, giúp tăng sức hấp dẫn đối với người dân, du khách và cộng đồng sáng tạo.
Bên cạnh đó, việc hướng tới xây dựng Huế trở thành thành phố sáng tạo trong lĩnh vực ẩm thực theo định hướng của UNESCO được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế, đồng thời nâng cao vị thế của địa phương trên bản đồ văn hóa thế giới.
Sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhiều giải pháp mới cho công tác bảo tồn cũng như khai thác giá trị di sản.
Một trong những xu hướng nổi bật là số hóa các nguồn tư liệu quý như mộc bản, châu bản, thư tịch Hán Nôm, hiện vật bảo tàng và các công trình kiến trúc. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số giúp lưu trữ lâu dài, đồng thời tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu và công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin.
Các công nghệ quét 3D, mô hình hóa không gian và thực tế ảo (VR) cũng mở ra khả năng tái hiện nhiều công trình lịch sử trong diện mạo nguyên bản. Nhờ đó, người xem có thể trải nghiệm những giá trị văn hóa ngay cả khi không trực tiếp đến di tích.
Trí tuệ nhân tạo còn được nghiên cứu ứng dụng trong việc nhận diện, phiên âm và hỗ trợ dịch thuật tư liệu Hán Nôm, góp phần rút ngắn thời gian xử lý dữ liệu, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phổ biến tri thức.
Trong lĩnh vực du lịch, các ứng dụng thông minh, bản đồ số và nền tảng số hóa hành trình tham quan giúp cá nhân hóa trải nghiệm cho từng du khách, đồng thời cung cấp nhiều thông tin đa phương tiện về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và văn hóa của từng điểm đến.
Việc kết hợp công nghệ với di sản không chỉ góp phần bảo tồn lâu dài mà còn tạo thêm nhiều hình thức tiếp cận phù hợp với thế hệ trẻ và khách quốc tế.
Để khai thác hiệu quả các lợi thế về di sản, nhiều chuyên gia cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng đồng bộ và bền vững.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ các ngành sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống, bao gồm thời trang, mỹ thuật ứng dụng, thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thiết kế, ẩm thực và du lịch văn hóa.
Song song với đó là đầu tư phát triển nguồn nhân lực có khả năng kết hợp giữa hiểu biết về di sản và kỹ năng công nghệ, thiết kế, truyền thông, quản trị sáng tạo. Sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng nghệ nhân sẽ góp phần tạo ra nhiều sản phẩm mới mang bản sắc Huế.
Một giải pháp quan trọng khác là thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực bảo tồn và khai thác di sản thông qua các mô hình hợp tác phù hợp. Những không gian sáng tạo, trung tâm trải nghiệm văn hóa, bảo tàng tương tác hay dịch vụ du lịch gắn với di sản có thể tạo thêm nguồn thu, đồng thời nâng cao giá trị của các tài sản văn hóa.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường quảng bá hình ảnh Huế thông qua các sự kiện văn hóa, du lịch, hội chợ, triển lãm và mạng lưới các thành phố sáng tạo sẽ góp phần đưa giá trị di sản đến gần hơn với bạn bè thế giới.
Cùng với các giải pháp phát triển, mô hình quản lý di sản cũng cần được đổi mới theo hướng khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn với mục tiêu phát triển.
Trong xu thế phát triển hiện nay, di sản văn hóa không chỉ mang ý nghĩa lưu giữ ký ức lịch sử mà còn trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ tăng trưởng kinh tế, xây dựng thương hiệu địa phương và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa.
Với hệ thống di sản đặc sắc, bản sắc văn hóa riêng cùng định hướng đẩy mạnh công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, Huế đang có nhiều điều kiện để phát huy lợi thế, hình thành các sản phẩm sáng tạo có giá trị cao và mở rộng khả năng kết nối với thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ sẽ góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục lan tỏa trong đời sống hiện đại, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Huế trong giai đoạn mới.
