Đó là những sản phẩm do ông Nguyễn Minh Châu (89 tuổi, ở phường Bình Định, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định), người duy nhất chế tác ra những con tôm hùm tre đi khắp nước và theo chân du khách sang trời Tây tạo ra.
Ông Châu bên những con tôm hùm làm bằng tre với đủ sắc màu.
Cái tên thân thương mà người dân nơi đây đặt cho ông là “Châu tôm tre”. Năm 1985, những con tôm hùm bằng tre đầu tiên ra đời rất thô mộc, chỉ to bằng nắm tay, chẳng có màu mè gì, toàn thân tinh một màu vàng của tre được hơ lửa. Có lẽ do nó quá thô mộc nên chưa thu hút được khách mua, sản phẩm làm ra bán chỉ đủ tiền chợ. Ông lại mày mò, nghiên cứu làm những con tôm hùm to hơn, được tô điểm màu sắc như con tôm hùm thật và tôi gắn đời với nó cho tới hôm nay. Phần đầu của tôm hùm tre nhìn phức tạp nhưng được chế tác rất đơn giản, chỉ bằng gỗ cây bông gòn rất mềm và nhẹ, phủ lên lớp keo, sau đó rải thêm lớp cát mịn, gắn râu. Tuy nhiên, khó nhất là công đoạn tạo dáng cong cong cho thân tôm. Phần thân này được làm bằng những khúc tre tròn, cưa xéo, xếp theo quy cách từ lớn đến nhỏ dần về phía đuôi và được kết nối nhau bằng dây thép. Phần đuôi là những miếng tre được chẻ rất mỏng, vuốt láng, xếp xòe ra. Râu tôm được làm bằng dây chuối quấn vào sợi thép để dễ ngoe nguẩy.
Để tôm tre thực sự có hồn, ngoài bàn tay dẻo dai, tinh tế và óc sáng tạo thì nguyên liệu cũng quan trọng không kém. Loại tre chuyên dùng để sản xuất tôm phải được ngâm 6 tháng dưới bùn, sau đó vớt lên và phơi thật khô. Cây tre sẽ được cưa ra làm nhiều đoạn, mỗi đoạn lại được tẩm, nhuộm hóa chất để có độ tuổi bền hơn. Nhuộm xong, tất cả lại được đem phơi, sấy và được xông chống mối mọt, nhờ vậy tôm tre mới có tuổi thọ cao. Với chất liệu tre, khi được phủ lên lớp sơn, trông không khác gì con tôm vừa được lột vỏ ngoài. Mỗi đoạn trên thân của một cây tre cũng được chia nhiệm vụ giữ một vị trí trên thân tôm. Điều chú trọng nhất là khâu xử lý nguyên liệu, bởi tre là loại cây dễ bị mối mọt nên cần phải qua quá trình xử lý nghiêm ngặt và đúng quy trình.
Hàng trăm con tôm hùm bằng tre được treo trên tường nhà ông Châu.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, sản phẩm tôm tre của gia đình ông Châu được phân thành 3 loại tùy kích cỡ, loại nhỏ nhất có giá 350.000 đồng/con, loại trung bình có giá 400.000 đồng/con, loại lớn 1.000.000 đồng/con. Bình quân, mỗi tháng gia đình ông bán được khoảng 200 - 300 con tôm tre đủ cỡ, ngày Tết thì lượng hàng bán ra tăng gấp 2 - 3 lần.
Tôm hùm tre đi Tây
Không quảng bá nhiều, thậm chí đến cái biển để gắn ở ngoài cũng không có. Thế nhưng sản phẩm tôm hùm làm bằng tre của gia đình ông Châu được nhiều người biết đến. Khách trong Nam, ngoài Bắc gọi điện đặt hàng. Những vị khách cụ chưa quen mặt nhưng với cách làm uy tín, sản phẩm của cụ chưa bao giờ bị trả lại hay mất khách hàng. “Họ gọi qua điện thoại đặt hàng rồi chuyển tiền vào tài khoản. Đúng ngày tôi cho đóng gói chuyển đúng địa chỉ. Mình làm ăn đàng hoàng, mấy chục năm nay chưa ai trả hàng hay than phiền gì chuyện chất lượng”, ông Châu chia sẻ.
Nhiều người nghe danh tìm đến tận cơ sở của ông Châu để mua về làm quà. Không ít những con tôm hùm bằng tre của gia đình ông theo chân khách du lịch có mặt ở các nước. “Họ nói có nhiều Việt kiều rất thích sản phẩm này nên đặt hàng mang qua tận Mỹ, Anh làm quà, để ngắm cho bớt nhớ quê. Tôi nghe mà lòng thấy lâng lâng”, ông Châu chia sẻ.
Bà Công đang làm một công đoạn để tạo ra sản phẩm tôm hùm bằng tre độc đáo.
Thấy tôm hùm bằng tre có tiềm năng tiêu thụ, đã có nhiều lời đề nghị đầu tư mở rộng sản xuất nhưng gia đình ông Châu đều từ chối. Bởi theo ông, sản xuất nhỏ lẻ kiểu gia đình mà cho ra sản phẩm tốt, đạt chất lượng mới giữ được nghề. Nếu làm ra nhiều mà sản phẩm không có chất lượng thì uy tín nghề sẽ dần mất đi.
Ông Nguyễn Văn Hà, chuyên viên Phòng Kinh tế thị xã An Nhơn, cho biết: “Không ngoa khi nói rằng gia đình cụ Châu là nơi duy nhất ở Việt Nam sản xuất mặt hàng tôm hùm bằng tre, thậm chí là duy nhất trên thế giới. Mẫu tôm hùm tre độc nhất vô nhị này chính là do cụ Châu tự mày mò nghĩ ra, quy trình chế tác cũng là của cụ. Nguyên liệu có sẵn ở làng quê như cây tre, bẹ chuối... rất dễ tìm. Nhiều đoàn khách du lịch, kể cả khách nước ngoài, những đoàn công tác đến thăm An Nhơn, chúng tôi đều dẫn đi tham quan cơ sở sản xuất tôm tre của cụ Châu và họ rất thích thú cái nghề này”.
Đại Chơn
