Sáng 8/7, không gian linh thiêng của Di tích Quốc gia Đền Kỳ Cùng, phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn rộn ràng đại biểu, nghệ nhân, thanh đồng, cung văn, cùng đông đảo nhân dân và du khách thập phương về tham dự Chương trình Giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt năm 2026. Chương trình được tổ chức trong không khí trang nghiêm, thành kính, thể hiện sự trân trọng đối với những giá trị văn hóa truyền thống đã được lưu giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đây là hoạt động do Trung tâm Nghiên cứu Lịch sử và Bảo tồn Di sản Văn hóa Quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Văn hóa và Phát triển, UBND phường Đông Kinh cùng Ban Quản lý Di tích Đền Kỳ Cùng tổ chức. Chương trình không chỉ tạo không gian giao lưu, thực hành tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là dịp để tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Phát biểu khai mạc chương trình, ThS. Nguyễn Danh Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa và Phát triển, Trưởng Ban Tổ chức cho biết, tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt là một di sản văn hóa đặc sắc, kết tinh từ đời sống tinh thần, tín ngưỡng dân gian và truyền thống đạo lý của dân tộc. Không chỉ phản ánh khát vọng về cuộc sống bình an, no đủ, tín ngưỡng thờ Mẫu còn đề cao hình tượng người mẹ, tôn vinh lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cộng đồng và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt Nam.
Theo ThS. Nguyễn Danh Hòa, việc UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2016 là niềm tự hào chung của dân tộc. Tuy nhiên, cùng với niềm tự hào đó là trách nhiệm của các cơ quan quản lý, các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng trong việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy những giá trị nguyên bản của di sản, để tín ngưỡng thờ Mẫu tiếp tục được thực hành đúng với bản sắc truyền thống trong đời sống đương đại.
Ông nhấn mạnh, những chương trình giao lưu như tại Đền Kỳ Cùng không chỉ tạo điều kiện để các nghệ nhân, thanh đồng và cung văn gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm mà còn góp phần lan tỏa nhận thức của cộng đồng về vai trò của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống xã hội. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Ngay sau lễ khai mạc, đông đảo đại biểu và nhân dân đã tham gia các hoạt động giao lưu, thực hành tín ngưỡng trong không gian linh thiêng của Đền Kỳ Cùng. Những làn điệu hát văn, chầu văn, tiếng đàn, tiếng phách hòa quyện cùng nghi lễ hầu đồng đã tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa giàu giá trị nghệ thuật, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.
Theo Ban Tổ chức, chương trình năm nay có sự tham gia của nhiều đoàn nghệ nhân, thanh đồng, cung văn đến từ nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Thông qua hoạt động giao lưu, các nghệ nhân có dịp giới thiệu những giá trị đặc sắc của nghệ thuật hát văn, trình diễn nghi lễ truyền thống và chia sẻ kinh nghiệm trong việc bảo tồn, truyền dạy di sản cho thế hệ kế cận.
Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, chương trình còn là diễn đàn để các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và những người thực hành tín ngưỡng trao đổi về công tác bảo tồn di sản trong bối cảnh hiện nay. Nhiều ý kiến cho rằng, việc phát huy giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu cần gắn với bảo tồn đúng bản sắc, tránh thương mại hóa hoặc làm biến dạng các nghi lễ truyền thống, đồng thời khuyến khích cộng đồng tham gia gìn giữ di sản bằng những hoạt động thiết thực.
Đền Kỳ Cùng là một trong những di tích lịch sử - văn hóa và tâm linh tiêu biểu của tỉnh Lạng Sơn. Nằm bên tả ngạn sông Kỳ Cùng, ngôi đền từ lâu đã trở thành điểm đến quen thuộc của người dân địa phương cũng như du khách thập phương. Với kiến trúc truyền thống kiểu chữ Đinh, không gian cổ kính cùng vị trí hướng ra dòng sông Kỳ Cùng, di tích mang đậm dấu ấn văn hóa vùng Đông Bắc.
Qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, Đền Kỳ Cùng vẫn lưu giữ được nhiều hiện vật có giá trị về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Trong đó có bia đá ghi lại quá trình hình thành và tu bổ di tích được dựng từ năm 1931; hệ thống hoành phi, câu đối, đại tự có niên đại từ thời Lê đến thời Nguyễn; cùng nhiều tượng thờ, chuông đồng, đỉnh đồng và đồ tế tự quý giá, phản ánh bề dày lịch sử cũng như giá trị văn hóa của ngôi đền.
Theo các tư liệu lịch sử và tín ngưỡng dân gian, Đền Kỳ Cùng còn được biết đến với tên gọi Đền Quan Lớn Tuần Tranh. Ngoài việc thờ Đức Kỳ Cùng Đại vương gắn với truyền thuyết ông Cộc - ông Dài trên dòng sông Kỳ Cùng, nơi đây còn là địa điểm thờ Quan lớn Tuần Tranh – một trong Ngũ vị Quan lớn trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ được nhân dân nhiều vùng tôn kính. Không gian thờ tự của di tích còn phối thờ Đức Thánh Trần, Tam tòa Thánh Mẫu cùng nhiều nhân thần khác, tạo nên nét đặc trưng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Việc lựa chọn Đền Kỳ Cùng làm nơi tổ chức chương trình giao lưu được đánh giá là phù hợp với giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của di tích. Đây không chỉ là địa điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh lâu đời mà còn là điểm kết nối giữa các giá trị văn hóa truyền thống với hoạt động bảo tồn di sản trong giai đoạn hiện nay.
Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức còn bố trí nhiều hoạt động như giao lưu nghệ thuật hát văn, thực hành nghi lễ hầu đồng, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, giới thiệu nét đẹp văn hóa truyền thống của tín ngưỡng thờ Mẫu và tăng cường kết nối giữa các câu lạc bộ, nghệ nhân trên cả nước. Những hoạt động này góp phần tạo nên không gian giao lưu văn hóa phong phú, khẳng định sức sống bền vững của di sản trong đời sống cộng đồng.
Thông qua chương trình, Ban Tổ chức kỳ vọng tiếp tục nâng cao nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa của việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, phát huy vai trò của các nghệ nhân trong truyền dạy và thực hành di sản, đồng thời khuyến khích sự tham gia của thế hệ trẻ vào các hoạt động gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Cùng với giá trị văn hóa, tín ngưỡng thờ Mẫu còn góp phần tạo nên sức hấp dẫn đối với du lịch văn hóa, du lịch tâm linh. Những chương trình giao lưu được tổ chức tại các di tích lịch sử không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân mà còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống tới du khách trong và ngoài nước, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với bảo tồn di sản.
Chương trình Giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt năm 2026 tại Di tích Quốc gia Đền Kỳ Cùng tiếp tục khẳng định vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể. Với sự tham gia tích cực của các nghệ nhân, nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và đông đảo người dân, chương trình góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn của tín ngưỡng thờ Mẫu, tăng cường ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy hiệu quả giá trị di sản trong đời sống đương đại.
