Văn hóa – “ngọn đuốc” soi đường qua các thời đại
Cách đây hơn 80 năm, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra một chân lý vĩnh hằng: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy của Người đã khẳng định vị thế tiên phong của văn hóa: văn hóa không đi sau kinh tế, không đứng ngoài chính trị mà phải thẩm thấu, dẫn dắt và tạo động lực cho mọi mặt của đời sống xã hội.
Tiếp nối tư tưởng vĩ đại đó, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị ra đời trong một thời điểm mang tính bước ngoặt. Nếu như các nghị quyết trước đây đặt nền móng cho việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc thì Nghị quyết 80 tập trung vào việc phát huy sức mạnh mềm và số hóa văn hóa. Đây là sự kế thừa có sáng tạo, đáp ứng yêu cầu cấp bách của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế toàn cầu hóa sâu rộng.
Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng phát biểu tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 rằng: “Văn hóa là hồn cốt, sức mạnh nội sinh và nền tảng bản sắc để dân tộc phát triển bền vững. Văn hóa cần được phát huy như một nguồn lực trực tiếp, kết hợp truyền thống với hiện đại để xây dựng đất nước vững mạnh”.
Tại các cuộc làm việc gần đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Người đứng đầu Đảng khẳng định: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc. Một dân tộc chỉ có thể vươn mình khi dựa trên nền tảng bản sắc vững chắc và sự tự cường về văn hóa. Chúng ta phải biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực trực tiếp để phát triển kinh tế - xã hội, để văn hóa thực sự là sức mạnh nội sinh của đất nước trong kỷ nguyên mới”.
Những điểm cốt lõi và đột phá của Nghị quyết 80
Nghị quyết 80 không dừng lại ở những định hướng chung chung mà đi thẳng vào các giải pháp thực tiễn, tháo gỡ những “điểm nghẽn” kinh niên của ngành văn hóa.
Thứ nhất: Xây dựng hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam.
Nghị quyết xác định con người là trung tâm của chiến lược phát triển. Xây dựng con người Việt Nam thời đại mới phải kết hợp hài hòa giữa các giá trị truyền thống như lòng yêu nước, nhân ái, đoàn kết với các giá trị hiện đại như tinh thần thượng tôn pháp luật, tính sáng tạo và trách nhiệm quốc tế.
Thứ hai: Phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Đây là một trong những điểm nhấn quan trọng nhất. Nghị quyết 80 đặt mục tiêu đưa các lĩnh vực như du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế và phần mềm giải trí đóng góp đáng kể vào GDP. Chúng ta không chỉ bảo tồn văn hóa trong bảo tàng mà phải mang văn hóa ra thị trường toàn cầu, biến di sản thành tài sản.
Thứ ba: Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.
Trong kỷ nguyên số, văn hóa không thể đứng ngoài cuộc. Nghị quyết nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái văn hóa số, số hóa các di sản, tạo ra các sản phẩm văn hóa trên không gian mạng để quảng bá hình ảnh đất nước một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất đến bạn bè quốc tế.
Sức mạnh nội sinh từ ý chí tự cường
Nhìn lại lịch sử, văn hóa luôn là vũ khí sắc bén giúp dân tộc Việt Nam vượt qua mọi cơn giông bão. Trong giai đoạn hiện nay, khi thế giới đang đối mặt với sự xâm lăng văn hóa và các trào lưu lai căng, Nghị quyết 80 đóng vai trò như một “lá chắn” bảo vệ bản sắc.
Tuy nhiên, “lá chắn” đó không phải là sự đóng cửa, bảo thủ. Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, văn hóa Việt Nam phải có sự “gạn đục khơi trong”, tiếp thu tinh hoa nhân loại để làm giàu cho mình. Tổng Bí thư nhấn mạnh: “Phát triển văn hóa phải gắn liền với phát triển con người, coi sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân là thước đo cao nhất cho hiệu quả chính sách. Văn hóa được định hướng là sức mạnh nội sinh, nền tảng tinh thần và động lực dẫn dắt sự phát triển bền vững”.
Điều này đặt ra yêu cầu cho các địa phương: phát triển kinh tế không được đánh đổi bằng sự xuống cấp về đạo đức và sự tàn phá di sản. Mỗi công trình kiến trúc, mỗi dự án du lịch phải mang trong mình thông điệp văn hóa và sự trân trọng lịch sử.
Tuy nhiên, để Nghị quyết 80 thực sự đi vào đời sống, cần có sự thay đổi quyết liệt trong tư duy quản lý. Văn hóa không phải là lĩnh vực “tiêu tiền” mà là lĩnh vực “sinh lời” nếu được đầu tư đúng tầm.
Muốn vậy, cần hoàn thiện thể chế, các cơ chế chính sách đặc thù cho nghệ sĩ, nghệ nhân và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo. Việc xã hội hóa các nguồn lực đầu tư cho văn hóa phải được ưu tiên hàng đầu.
Tiếp đến là đầu tư nguồn nhân lực. Những người làm văn hóa trong kỷ nguyên mới phải là những người vừa am hiểu truyền thống, vừa thành thạo công nghệ và có tư duy kinh tế sắc bén. Đồng thời, mỗi người dân Việt Nam khi ra thế giới hay trên không gian mạng đều phải là một “sứ giả văn hóa”, thể hiện cốt cách, tinh thần và trí tuệ của người Việt.
Có thể nói, Nghị quyết 80 được ban hành vào thời điểm toàn Đảng, toàn dân đang nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để đạt được mục tiêu đó, kinh tế có thể giúp chúng ta đi nhanh, nhưng văn hóa mới giúp chúng ta đi xa và bền vững.
“Rễ có sâu thì cây mới bền”, văn hóa có vững thì dân tộc mới trường tồn. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị chính là ngọn đuốc khơi thông nguồn lực, thắp sáng niềm tin và khát vọng Việt Nam trên bản đồ văn minh nhân loại.
Cuối cùng, xin dẫn lời Tổng Bí thư Tô Lâm: “Chúng ta đang đứng trước vận hội mới. Văn hóa sẽ là động lực, là nguồn cảm hứng vô tận để mỗi người Việt Nam chung sức, đồng lòng đưa con tàu đất nước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.
