Ninh Bình phát huy giá trị di sản thế giới, tạo động lực phát triển du lịch bền vững và nâng tầm vị thế điểm đến

Tràng An - nền tảng quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững

Trong xu hướng du lịch ngày càng đề cao trải nghiệm văn hóa và trách nhiệm với môi trường, di sản đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của các điểm đến. Với Ninh Bình, những giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên không chỉ góp phần tạo dựng bản sắc địa phương mà còn mở ra dư địa phát triển kinh tế lâu dài.

Sở hữu hệ thống hơn 5.000 di tích lịch sử, văn hóa, cùng hàng trăm làng nghề truyền thống và không gian sinh thái đa dạng, Ninh Bình có nhiều điều kiện để phát triển các loại hình du lịch gắn với di sản. Đáng chú ý, địa phương đang định hướng khai thác tài nguyên theo hướng có trách nhiệm, coi bảo tồn là điều kiện quan trọng để duy trì sức hấp dẫn của điểm đến.

Một dấu mốc đáng chú ý trong hành trình khẳng định giá trị di sản của Ninh Bình là việc cảnh quan karst nhiệt đới Tràng An được Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) ghi danh vào Danh sách 100 địa điểm di sản địa chất thế giới lần thứ ba, ngày 6/11/2026, tại Bồ Đào Nha.Theo thông tin được công bố, Tràng An là một ví dụ tiêu biểu về quá trình biến đổi địa chất kéo dài hơn 250 triệu năm. Cảnh quan núi đá vôi, hang động và thung nước tại đây phản ánh quá trình hình thành, biến đổi của địa hình karst nhiệt đới qua nhiều giai đoạn, trong đó có dấu ấn của những lần biển xâm nhập.

Sự ghi nhận này tiếp tục bổ sung giá trị khoa học và quốc tế cho Tràng An, đồng thời tạo thêm cơ hội quảng bá hình ảnh Ninh Bình đến du khách trong nước và quốc tế.

Điều đáng quan tâm là việc phát huy giá trị di sản không chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, mà còn gắn với yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái, cảnh quan và đa dạng sinh học. Đây là cơ sở để Ninh Bình hướng tới mô hình du lịch lâu dài, hạn chế những tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác thiếu kiểm soát.

Đa dạng hóa trải nghiệm từ văn hóa, lịch sử đến làng nghề

Bên cạnh lợi thế thiên nhiên, Ninh Bình đang mở rộng sức hút du lịch bằng việc kết nối các không gian văn hóa, tín ngưỡng, nghệ thuật truyền thống và sinh hoạt cộng đồng.

Tại khu vực chùa Bái Đính, du khách có cơ hội tìm hiểu kiến trúc Phật giáo và không gian văn hóa tâm linh đặc sắc. Trong khi đó, phố cổ Hoa Lư góp phần tái hiện những nét sinh hoạt truyền thống thông qua kiến trúc, ẩm thực và các chương trình biểu diễn nghệ thuật.

Những loại hình nghệ thuật như hát xẩm, hát chèo, múa rối nước cùng các chương trình sân khấu thực cảnh lấy cảm hứng từ lịch sử vùng đất Hoa Lư đang góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ và khách du lịch quốc tế.

Một hướng khai thác khác là kết nối du lịch với các làng nghề truyền thống. Những địa danh như làng thêu ren Văn Lâm, làng gốm Bồ Bát, làng đá mỹ nghệ Ninh Vân và vùng nghề cói Kim Sơn mang đến những trải nghiệm khác biệt.

Thông qua hoạt động tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất và giao lưu với nghệ nhân, du khách có thể hiểu rõ hơn về giá trị của nghề thủ công truyền thống. Đây cũng là cơ hội để các cơ sở sản xuất quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo thêm thu nhập cho người dân.

Phát triển du lịch đêm, mở rộng không gian trải nghiệm

Cùng với các sản phẩm du lịch truyền thống, Ninh Bình đang chú trọng phát triển những hoạt động trải nghiệm ngoài khung giờ tham quan ban ngày.

Các chương trình khám phá không gian tâm linh tại chùa Bái Đính, dạo bộ và thưởng thức ẩm thực tại khu vực Tam Cốc, hay tìm hiểu đời sống sinh vật về đêm trong môi trường rừng tự nhiên Cúc Phương là những hướng tiếp cận giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch.

Bên cạnh đó, các không gian tổ chức sự kiện, hoạt động văn hóa sáng tạo, chương trình trình diễn ánh sáng, nhạc nước và liên hoan ẩm thực cũng góp phần tạo thêm lựa chọn giải trí cho du khách.

Việc tổ chức các sự kiện có sự tham gia của nhiều địa phương, doanh nghiệp và chủ thể sản xuất sản phẩm OCOP còn tạo điều kiện quảng bá đặc sản vùng miền, thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa và kết nối hoạt động du lịch với thương mại.

Đây là hướng phát triển có ý nghĩa trong việc kéo dài thời gian lưu trú, đa dạng hóa mức chi tiêu và gia tăng cơ hội kinh doanh cho các cơ sở dịch vụ tại địa phương.

Cộng đồng là chủ thể trong hành trình gìn giữ di sản

Một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả phát triển du lịch di sản là sự tham gia thực chất của người dân. Khi cộng đồng được tạo điều kiện tham gia vào hoạt động bảo tồn, cung cấp dịch vụ và phát triển sản phẩm du lịch, những giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội được duy trì và lan tỏa.

Đối với Ninh Bình, việc gắn bảo tồn di sản với sinh kế cộng đồng có ý nghĩa thiết thực. Từ các nghệ nhân làng nghề, người làm du lịch, hộ kinh doanh dịch vụ đến những người trực tiếp tham gia bảo vệ cảnh quan, mỗi chủ thể đều có vai trò trong việc tạo dựng hình ảnh điểm đến.

Trong thời gian tới, việc kết hợp công nghệ với hoạt động quảng bá, giới thiệu di sản và quản lý du lịch cũng được xem là hướng đi cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và khả năng tiếp cận thị trường.

Có thể thấy, lợi thế của Ninh Bình không chỉ nằm ở những danh thắng nổi tiếng mà còn ở khả năng kết nối thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng thành những sản phẩm du lịch có chiều sâu.

Phát huy giá trị di sản thế giới gắn với bảo tồn môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân chính là hướng đi quan trọng để Ninh Bình xây dựng thương hiệu điểm đến khác biệt, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.