Về xã Xuân Phú, thành phố Đà Nẵng chiêm bái đình Tam vị Tiền hiền gần 600 năm tuổi và tìm hiểu nguồn gốc "làng tổ cãi"

Nằm tại thôn Hương Quế Đông, xã Xuân Phú, thành phố Đà Nẵng, đình Tam vị Tiền hiền là một trong những công trình tín ngưỡng lâu đời của khu vực Hương Quế xưa. Theo các tư liệu lịch sử địa phương, ngôi đình được hình thành sau cuộc Nam chinh năm 1471 dưới triều vua Lê Thánh Tông, gắn với quá trình người Việt mở rộng bờ cõi về phương Nam và khai phá vùng đất mới.

Trải qua nhiều thế kỷ cùng những biến động của lịch sử, đình từng nhiều lần bị hư hại và di dời. Sau nhiều lần thay đổi vị trí, công trình được dựng lại kiên cố tại khu vực trung tâm làng vào khoảng năm 1960 và được người dân gìn giữ, trùng tu cho đến ngày nay.

Đình còn được biết đến với tên gọi đình Tam tộc, là nơi thờ ba vị tiền hiền được nhân dân tôn kính vì có công khai khẩn, xây dựng và phát triển vùng đất Hương Quế. Theo truyền thống địa phương, các vị được thờ phụng gồm tướng Phạm Nhữ Tăng, tướng Trần Văn Chơn và tiền hiền Nguyễn Ngọc Thanh – những nhân vật gắn với quá trình hình thành cộng đồng cư dân nơi đây.

Không chỉ nổi tiếng bởi ngôi đình cổ, Hương Quế còn được nhiều người biết đến với tên gọi "làng tổ cãi". Theo các tư liệu lưu truyền tại địa phương, danh xưng này gắn với truyền thống đề cao tinh thần chính trực, trọng lẽ phải và dám bày tỏ chính kiến của người dân qua nhiều giai đoạn lịch sử. Những câu chuyện về các bậc tiền nhân đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của vùng đất này.

Về kiến trúc, đình Tam vị Tiền hiền vẫn lưu giữ nhiều nét đặc trưng của đình làng truyền thống miền Trung. Công trình gồm ba gian, mái lợp ngói âm dương, trên nóc trang trí hình lưỡng long chầu nguyệt. Phía trước có bình phong, cổng đình và khoảng sân rộng tạo nên không gian cổ kính, trang nghiêm, phù hợp với các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.

Đến nay, nhiều nghi lễ truyền thống vẫn được người dân địa phương duy trì hằng năm như lễ xuân kỳ, lễ thu tế cùng các nghi thức dựng và hạ cây nêu. Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa dân gian, giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn" cho thế hệ trẻ.

Năm 2016, đình Tam vị Tiền hiền được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, di tích hiện thuộc xã Xuân Phú, thành phố Đà Nẵng. Công trình tiếp tục là điểm đến văn hóa, tâm linh của người dân và du khách, đồng thời góp phần lưu giữ ký ức về quá trình khai phá vùng đất Quảng Nam xưa trong tiến trình mở cõi của dân tộc.