Lâm Đồng phát huy giá trị văn hóa biển và di sản bản địa để tạo động lực phát triển du lịch xanh, bền vững và tăng sức hấp dẫn điểm đến

Không chỉ nổi tiếng với cảnh quan ven biển, khu vực phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa được hình thành qua hàng trăm năm gắn bó với nghề biển. Trên dải bờ biển dài khoảng 192 km, từ Tuy Phong, Phan Thiết, Hàm Thuận Nam đến La Gi và Phú Quý, nhiều di sản vật thể và phi vật thể vẫn được cộng đồng gìn giữ.

Một trong những nét văn hóa tiêu biểu là tín ngưỡng thờ cá Ông - tín ngưỡng gắn với đời sống tinh thần của ngư dân miền biển. Nhiều lăng, vạn cổ như Vạn Thủy Tú, Lăng An Thạnh hay Lăng Thạch Long vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, trong đó có các sắc phong triều Nguyễn, bộ xương cá Ông cùng nhiều tư liệu Hán - Nôm quý.

Hằng năm, Lễ hội Cầu ngư được tổ chức tại nhiều địa phương ven biển, trở thành dịp để ngư dân thực hiện các nghi lễ cầu mong mưa thuận gió hòa, đánh bắt thuận lợi và những chuyến vươn khơi an toàn. Đây cũng là loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian góp phần gìn giữ truyền thống cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh tín ngưỡng dân gian, nhiều nghề truyền thống như sản xuất nước mắm, chế biến hải sản, đóng tàu thuyền, đan lưới... tiếp tục được duy trì, phản ánh kinh nghiệm lao động và sự thích nghi của cư dân với môi trường biển.

Ngoài ra, khu vực này còn có lợi thế về văn hóa Chăm với hệ thống di tích, lễ hội truyền thống cùng các nghề thủ công như dệt thổ cẩm, làm gốm, tạo thêm sự đa dạng cho các sản phẩm du lịch văn hóa.

Trong nhiều năm qua, du lịch ven biển chủ yếu phát triển dựa trên tài nguyên thiên nhiên và dịch vụ nghỉ dưỡng. Phần lớn du khách lựa chọn lưu trú để tắm biển, nghỉ dưỡng hoặc tham gia các hoạt động giải trí, trong khi các sản phẩm trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp du lịch, các làng nghề truyền thống và đời sống ngư dân vẫn chưa trở thành những điểm đến có sức hút lớn do thiếu sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, dịch vụ và kết nối tour tuyến. Nhiều hoạt động trải nghiệm còn mang tính tự phát, chưa hình thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh.

Các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng địa phương cần xây dựng những chương trình trải nghiệm đặc trưng như theo thuyền ngư dân ra khơi, tham quan chợ cá buổi sớm, tìm hiểu quy trình làm nước mắm, chế biến hải sản hay khám phá các nghi lễ truyền thống gắn với tín ngưỡng biển. Đây là xu hướng được nhiều du khách quan tâm khi nhu cầu khám phá đời sống bản địa ngày càng gia tăng.

Một trong những giải pháp được đề xuất là tăng cường sự tham gia trực tiếp của cư dân địa phương vào hoạt động du lịch. Khi người dân có thêm nguồn thu từ việc giới thiệu nghề truyền thống, kể chuyện về văn hóa biển hay tổ chức các hoạt động trải nghiệm, động lực bảo tồn di sản cũng sẽ được nâng lên.

Song song với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá điểm đến, xây dựng sản phẩm truyền thông đa phương tiện và kết nối các tuyến du lịch được xem là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao khả năng tiếp cận du khách.

Sau khi mở rộng không gian phát triển theo mô hình đơn vị hành chính mới, Lâm Đồng có thêm điều kiện để hình thành các tuyến du lịch liên kết giữa cao nguyên và biển, kết hợp du lịch sinh thái, nông nghiệp với văn hóa biển và văn hóa Chăm, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Các chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa nhận định, công tác bảo tồn và phát huy di sản ở cơ sở vẫn gặp không ít khó khăn do nguồn nhân lực và kinh phí còn hạn chế. Tuy nhiên, việc từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách về văn hóa cùng mô hình chính quyền địa phương hai cấp được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các địa phương chủ động triển khai các chương trình bảo tồn.

Với vai trò là cấp chính quyền gần dân, chính quyền cấp xã có điều kiện nắm bắt nhu cầu thực tế của cộng đồng để tổ chức các hoạt động phù hợp, đồng thời gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế địa phương.

Theo thống kê của ngành văn hóa, khu vực phía Đông Nam tỉnh hiện có hơn 300 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh đã được kiểm kê, nghiên cứu bảo vệ; trong đó có 28 di tích cấp quốc gia và 55 di tích cấp tỉnh. Đây được xem là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành du lịch Lâm Đồng trong thời gian tới.