Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số: Phát huy vai trò tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Tóm tắt

Cách đây 101 năm, ngày 21/6/1925, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên - cơ quan ngôn luận đầu tiên của cách mạng Việt Nam, đặt nền móng cho sự ra đời và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trải qua hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng luôn khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân; là vũ khí sắc bén trong đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, báo chí cách mạng Việt Nam đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới. Không gian mạng trở thành môi trường thông tin chủ đạo nhưng đồng thời cũng là địa bàn để các thế lực thù địch, phản động, phần tử cơ hội chính trị đẩy mạnh hoạt động chống phá, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Bài viết phân tích vai trò, trách nhiệm của báo chí cách mạng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; đánh giá những cơ hội, thách thức đặt ra đối với báo chí trong môi trường số; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò xung kích của báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Báo chí cách mạng Việt Nam; chuyển đổi số; nền tảng tư tưởng của Đảng; không gian mạng; báo chí và truyền thông.

Mở đầu

Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngày 21/6/1925, Báo Thanh Niên do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo xuất bản đã đánh dấu sự ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Từ đó đến nay, báo chí cách mạng không ngừng lớn mạnh, luôn đồng hành cùng những chặng đường lịch sử vẻ vang của dân tộc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với hoạt động báo chí. Người khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”. Quan điểm đó đã xác định rõ vị trí, vai trò, chức năng và trách nhiệm của báo chí cách mạng trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Theo Người, báo chí phải phục vụ lợi ích của đất nước, của nhân dân; phải phản ánh trung thực cuộc sống; phải cổ vũ cái đúng, phê phán cái sai; đồng thời góp phần nâng cao dân trí, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cách mạng và xây dựng con người mới.

Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, hệ sinh thái truyền thông toàn cầu đang có những biến đổi sâu sắc. Sự phát triển của internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có; khoảng cách giữa người sản xuất và người tiếp nhận thông tin ngày càng được rút ngắn. Chỉ với một thiết bị thông minh kết nối internet, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người sáng tạo nội dung.

Bên cạnh những thuận lợi to lớn trong việc mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đa dạng hóa hình thức thể hiện và nâng cao hiệu quả truyền thông, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với báo chí chính thống. Sự bùng nổ của tin giả, tin sai sự thật, các chiến dịch thao túng nhận thức, sự cạnh tranh khốc liệt về tốc độ đưa tin và xu hướng thương mại hóa thông tin đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động báo chí. Đáng chú ý, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị ngày càng triệt để lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Thông qua việc xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, bóp méo chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc; lợi dụng những vấn đề phức tạp, nhạy cảm để tạo ra “điểm nóng” về dư luận xã hội, các đối tượng này hướng tới mục tiêu làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó báo chí cách mạng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Với chức năng thông tin, tuyên truyền, giáo dục, định hướng dư luận và giám sát xã hội, báo chí có khả năng lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin xã hội, tạo sự đồng thuận trong nhân dân; đồng thời chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam là dịp để nhìn lại những đóng góp to lớn của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng; đồng thời nhận diện rõ những yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ người làm báo trong thời kỳ chuyển đổi số. Việc tiếp tục khẳng định và phát huy vai trò tiên phong của báo chí cách mạng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vừa là yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, vừa là điều kiện quan trọng để báo chí Việt Nam phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

1. Báo chí cách mạng Việt Nam - lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Sự ra đời của Báo Thanh Niên năm 1925 không chỉ đánh dấu bước phát triển mới của phong trào yêu nước Việt Nam theo khuynh hướng vô sản mà còn mở đầu cho một nền báo chí mới - nền báo chí mang bản chất cách mạng, phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.

Ngay từ những số báo đầu tiên, Nguyễn Ái Quốc đã sử dụng báo chí như một công cụ sắc bén để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, thức tỉnh tinh thần yêu nước, giác ngộ lý tưởng cách mạng và chuẩn bị về chính trị, tư tưởng cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Báo chí trở thành phương tiện quan trọng trong việc tập hợp lực lượng, tổ chức quần chúng và định hướng phong trào đấu tranh cách mạng.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, báo chí cách mạng đã có mặt ở khắp các chiến trường, sát cánh cùng quân và dân cả nước. Nhiều nhà báo đã trực tiếp cầm súng chiến đấu, hy sinh anh dũng vì độc lập, tự do của dân tộc. Những tác phẩm báo chí thời kỳ này không chỉ phản ánh chân thực hiện thực chiến tranh mà còn góp phần cổ vũ tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng của toàn dân tộc.

Bước vào thời kỳ hòa bình, thống nhất đất nước và tiến hành công cuộc đổi mới, báo chí tiếp tục phát huy vai trò là diễn đàn tin cậy của nhân dân; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; góp phần quan trọng vào việc tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước; phát hiện, nhân rộng các mô hình hay, cách làm sáng tạo; phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Có thể khẳng định rằng, trong mọi giai đoạn lịch sử, báo chí cách mạng Việt Nam luôn giữ vững bản chất chính trị, tính nhân dân và tính chiến đấu. Đây chính là những đặc trưng cốt lõi tạo nên sức mạnh và sự khác biệt của báo chí cách mạng so với các loại hình truyền thông khác.

Tính Đảng của báo chí thể hiện ở việc kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tuyên truyền, bảo vệ và góp phần đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống. Tính nhân dân thể hiện ở việc lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu phục vụ; phản ánh trung thực đời sống xã hội; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Tính chiến đấu thể hiện ở tinh thần dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái sai, tiêu cực, tham nhũng; phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; bảo vệ chân lý, lẽ phải và những giá trị tốt đẹp của xã hội.

Trong bối cảnh hiện nay, khi cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận diễn ra ngày càng phức tạp, quyết liệt, vai trò tiên phong của báo chí cách mạng càng được khẳng định rõ nét. Báo chí không chỉ dừng lại ở việc thông tin, phản ánh hiện thực mà còn phải chủ động định hướng dư luận xã hội, xây dựng niềm tin, củng cố sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn xã hội.

Mỗi tác phẩm báo chí có giá trị không chỉ nằm ở lượng thông tin cung cấp mà còn ở khả năng truyền cảm hứng, lan tỏa những giá trị tích cực và góp phần xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây cũng là một trong những phương diện quan trọng thể hiện vai trò của báo chí trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.

Phát huy truyền thống vẻ vang hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trong công tác tư tưởng của Đảng; góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tạo đồng thuận xã hội; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; đồng thời bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh mới.

2. Những thách thức đặt ra đối với báo chí cách mạng Việt Nam trong môi trường truyền thông số

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong lĩnh vực truyền thông và báo chí. Internet băng thông rộng, điện thoại thông minh, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và các nền tảng xuyên biên giới đã hình thành nên một hệ sinh thái thông tin hoàn toàn mới, làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin của xã hội.

Nếu như trước đây, báo chí chính thống giữ vai trò gần như độc tôn trong việc cung cấp thông tin đến công chúng thì hiện nay, mỗi cá nhân sử dụng mạng xã hội đều có thể trở thành người sáng tạo và phát tán nội dung. Sự thay đổi này tạo ra cơ hội lớn cho việc dân chủ hóa thông tin, tăng cường tính tương tác giữa cơ quan báo chí với công chúng, đồng thời mở rộng phạm vi ảnh hưởng của báo chí chính thống. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội đó là hàng loạt thách thức mới đòi hỏi báo chí cách mạng phải có sự thích ứng nhanh chóng và hiệu quả.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự bùng nổ của tin giả, tin sai sự thật và thông tin chưa được kiểm chứng. Tốc độ lan truyền của thông tin trên không gian mạng diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với quy trình kiểm chứng, xác minh của báo chí chính thống. Trong khi báo chí cách mạng phải tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc nghề nghiệp về tính chính xác, khách quan và trách nhiệm xã hội thì nhiều tài khoản cá nhân, hội nhóm trên mạng xã hội lại có thể đăng tải thông tin thiếu căn cứ, giật gân, câu khách mà không phải chịu sự kiểm soát tương xứng.

Những thông tin sai lệch này không chỉ gây hoang mang trong dư luận xã hội mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, chính trị và an ninh trật tự. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc phức tạp trong xã hội đã bị các đối tượng xấu lợi dụng để cắt ghép thông tin, xuyên tạc bản chất vấn đề, kích động tâm lý bất mãn, tạo ra những làn sóng dư luận tiêu cực trên không gian mạng.

Đáng chú ý, cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, công nghệ Deepfake đang trở thành một nguy cơ mới đối với môi trường thông tin. Các sản phẩm Deepfake có thể tạo ra những hình ảnh, video hoặc âm thanh giả mạo với mức độ tinh vi cao, khiến người tiếp nhận rất khó phân biệt thật - giả. Nếu bị lợi dụng với mục đích xấu, công nghệ này có thể trở thành công cụ nguy hiểm để bôi nhọ danh dự cá nhân, làm sai lệch thông tin, gây mất ổn định xã hội và ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng.

Bên cạnh đó, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị ngày càng triệt để lợi dụng ưu thế của không gian mạng để tiến hành các hoạt động chống phá Đảng và Nhà nước. Với đặc điểm xuyên biên giới, tốc độ lan truyền nhanh, khả năng ẩn danh cao và phạm vi tác động rộng lớn, internet trở thành môi trường thuận lợi để các đối tượng này thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa.

Thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi và khó nhận diện. Thay vì sử dụng những luận điệu công kích trực diện như trước đây, nhiều đối tượng lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo hơn, lợi dụng các vấn đề dân sinh, những vụ việc tiêu cực, những hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách để quy kết, bóp méo bản chất vấn đề; từ đó phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, xuyên tạc con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Một số đối tượng còn sử dụng chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do báo chí”, “tự do ngôn luận” để kích động tư tưởng chống đối, cổ súy cho quan điểm đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập; đòi “phi chính trị hóa” lực lượng vũ trang; phủ nhận những thành tựu mà đất nước đã đạt được dưới sự lãnh đạo của Đảng. Mục tiêu cuối cùng là làm suy giảm niềm tin của nhân dân, tạo ra khoảng cách giữa Đảng với nhân dân, tiến tới làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta.

Thách thức tiếp theo đối với báo chí cách mạng là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong môi trường truyền thông số. Các nền tảng công nghệ toàn cầu đang nắm giữ ưu thế vượt trội về công nghệ, dữ liệu người dùng và nguồn lực tài chính. Xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng cũng có sự thay đổi đáng kể khi nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, chuyển từ thói quen đọc báo truyền thống sang tiếp cận thông tin qua mạng xã hội, các nền tảng video ngắn và các ứng dụng tích hợp.

Sự thay đổi này buộc các cơ quan báo chí phải đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, hình thức thể hiện và phương thức tiếp cận công chúng. Nếu không kịp thời thích ứng, báo chí chính thống có nguy cơ bị giảm sức ảnh hưởng trong đời sống xã hội.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh đó, báo chí cách mạng không thể chạy theo xu hướng giật gân, câu khách hoặc đánh đổi các giá trị cốt lõi để thu hút sự chú ý. Điều làm nên uy tín và sức sống của báo chí chính thống chính là tính chính xác, độ tin cậy, trách nhiệm xã hội và khả năng định hướng dư luận. Đây cũng là lợi thế cạnh tranh bền vững mà các loại hình truyền thông phi chính thống khó có thể thay thế.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là áp lực đối với đội ngũ người làm báo trong quá trình chuyển đổi số. Nhà báo hiện đại không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng mà còn phải được trang bị kiến thức công nghệ, kỹ năng số, khả năng tác nghiệp đa phương tiện và năng lực thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông.

Thực tiễn cho thấy, khoảng cách về năng lực số giữa các cơ quan báo chí vẫn còn tồn tại. Trong khi một số cơ quan báo chí lớn đã từng bước xây dựng tòa soạn hội tụ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu và sản xuất nội dung thì nhiều cơ quan báo chí ở địa phương còn gặp khó khăn về nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí đầu tư cho chuyển đổi số.

Những thách thức nêu trên đòi hỏi báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, tổ chức và phương thức hoạt động. Đây không chỉ là yêu cầu của sự phát triển mà còn là điều kiện để báo chí giữ vững vai trò định hướng dư luận, dẫn dắt thông tin và thực hiện tốt sứ mệnh chính trị của mình trong bối cảnh mới.

3. Phát huy vai trò của báo chí cách mạng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, khi cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận đang diễn ra ngày càng phức tạp, quyết liệt, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; là hệ thống quan điểm, đường lối, chủ trương được hình thành và phát triển trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là bảo vệ cơ sở lý luận của cách mạng Việt Nam mà còn là bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo vệ sự ổn định chính trị và môi trường hòa bình để phát triển đất nước.

Với chức năng thông tin, tuyên truyền và giáo dục, báo chí cách mạng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lan tỏa những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.

Báo chí cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà đất nước đạt được; phản ánh sinh động những nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân. Những kết quả đạt được trên thực tế chính là minh chứng thuyết phục nhất bác bỏ các luận điệu xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng.

Bên cạnh đó, báo chí cần chủ động tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng những lập luận khoa học, chặt chẽ, có sức thuyết phục cao. Việc phản bác phải dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn; kết hợp giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài, còn “chống” là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách.

Trong quá trình đấu tranh, báo chí cần tránh khuynh hướng cực đoan, áp đặt hoặc quy chụp thiếu căn cứ. Thay vào đó, cần lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm công chúng; tăng cường sử dụng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu; kết hợp hiệu quả giữa lý luận và thực tiễn nhằm nâng cao sức hấp dẫn của các sản phẩm báo chí.

Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là phải đưa báo chí chính thống trở thành lực lượng dẫn dắt thông tin trên không gian mạng. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí phải hiện diện mạnh mẽ hơn trên các nền tảng số; tận dụng hiệu quả mạng xã hội để lan tỏa thông tin tích cực, kịp thời cung cấp thông tin chính xác, chính thống đến công chúng.

Khi xảy ra những vấn đề phức tạp, nhạy cảm được dư luận quan tâm, báo chí cần phát huy vai trò "đi trước một bước" trong việc cung cấp thông tin đầy đủ, khách quan và minh bạch. Khoảng trống thông tin nếu không được lấp đầy kịp thời sẽ tạo điều kiện cho tin giả và các luận điệu xuyên tạc phát tán, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của xã hội.

Báo chí cũng cần tăng cường phát hiện, biểu dương những nhân tố mới, những điển hình tiên tiến, những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; trong xây dựng Đảng, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Việc lan tỏa những giá trị tích cực không chỉ góp phần củng cố niềm tin xã hội mà còn tạo ra "sức đề kháng" trước những thông tin tiêu cực, độc hại trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi tác phẩm báo chí không chỉ là sản phẩm thông tin đơn thuần mà còn là một công cụ giáo dục, định hướng và bảo vệ các giá trị nền tảng của xã hội. Vì vậy, phát huy vai trò tiên phong của báo chí cách mạng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là tiếp tục khẳng định sứ mệnh vẻ vang mà các thế hệ người làm báo Việt Nam đã dày công vun đắp trong suốt hơn một thế kỷ qua.

4. Giải pháp phát huy vai trò của báo chí cách mạng Việt Nam trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thời kỳ chuyển đổi số

Bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự bùng nổ của internet và các nền tảng số đang tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam. Để tiếp tục giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối giữa Đảng với Nhân dân; là công cụ sắc bén trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, báo chí cách mạng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phù hợp với yêu cầu của thời đại mới.

Trước hết, các cơ quan báo chí cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác tư tưởng và báo chí; giữ vững tôn chỉ, mục đích, phát huy bản chất cách mạng, tính chiến đấu và trách nhiệm xã hội của báo chí. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, báo chí cũng phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; lấy lợi ích quốc gia - dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phục vụ. Đây là yếu tố nền tảng để báo chí thực hiện tốt vai trò định hướng dư luận và đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động báo chí. Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào quy trình sản xuất tin, bài mà còn là quá trình đổi mới tư duy quản trị, mô hình tổ chức và phương thức tiếp cận công chúng. Các cơ quan báo chí cần phát triển tòa soạn hội tụ, tăng cường sản xuất nội dung đa phương tiện, đa nền tảng; khai thác hiệu quả các thành tựu của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số nhằm nâng cao chất lượng nội dung, mở rộng phạm vi tiếp cận và tăng cường khả năng tương tác với độc giả.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng đội ngũ người làm báo đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Mỗi nhà báo cần không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, đồng thời chủ động học tập, cập nhật kiến thức và kỹ năng số để thích ứng với môi trường truyền thông hiện đại. Người làm báo hôm nay không chỉ cần giỏi nghiệp vụ mà còn phải có khả năng phân tích, kiểm chứng thông tin, làm chủ công nghệ mới và ứng xử chuyên nghiệp trên không gian mạng. Bản lĩnh, trách nhiệm và năng lực của đội ngũ nhà báo sẽ quyết định chất lượng và hiệu quả của cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh số hóa.

Bên cạnh đó, báo chí cần nâng cao chất lượng nội dung, tăng cường tính phát hiện, tính định hướng và sức thuyết phục của các tác phẩm báo chí. Việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cần được thực hiện bằng những lập luận khoa học, chặt chẽ, dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn sinh động của đất nước. Đồng thời, báo chí cần chú trọng lan tỏa những giá trị tích cực, những tấm gương người tốt, việc tốt, những mô hình sáng tạo, hiệu quả trong đời sống xã hội; góp phần củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan báo chí với các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu lý luận, lực lượng chức năng và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác tuyên truyền, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác thông tin xấu độc trên không gian mạng. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xử lý các vấn đề phát sinh, hạn chế khoảng trống thông tin và tạo sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đồng thời, cần quan tâm nâng cao nhận thức, kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin cho người dân, nhất là thế hệ trẻ. Trong môi trường số, mỗi cá nhân đều có thể trở thành người tiếp nhận, chia sẻ và tạo lập thông tin. Vì vậy, việc xây dựng "sức đề kháng thông tin" cho cộng đồng thông qua giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận diện tin giả và văn hóa ứng xử trên không gian mạng là giải pháp mang tính chiến lược, góp phần hình thành môi trường thông tin lành mạnh và an toàn.

Có thể khẳng định rằng, chuyển đổi số không làm thay đổi bản chất của báo chí cách mạng mà ngược lại càng đòi hỏi báo chí phải giữ vững tôn chỉ, mục đích, nâng cao tính chiến đấu, tính định hướng và tính nhân văn trong mỗi tác phẩm. Với truyền thống vẻ vang hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, cùng tinh thần đổi mới, sáng tạo và trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

4.1. Tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò, sứ mệnh của báo chí cách mạng trong tình hình mới

Trải qua 101 năm hình thành và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam luôn gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, báo chí cũng phải kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng; lấy lợi ích của quốc gia - dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phục vụ.

Trong giai đoạn hiện nay, việc nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là yêu cầu quan trọng hàng đầu. Các cấp ủy đảng, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, cơ quan chủ quản và đội ngũ người làm báo cần nhận thức đầy đủ rằng, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, trong đó báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Mỗi cơ quan báo chí cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về công tác báo chí; bám sát tôn chỉ, mục đích hoạt động; nâng cao tính định hướng, tính chiến đấu và tính nhân văn trong mỗi sản phẩm báo chí. Trong quá trình thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền, báo chí cần chủ động phát hiện, phân tích và làm rõ những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn; góp phần định hướng nhận thức và hành động đúng đắn trong xã hội.

4.2. Đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới mô hình hoạt động báo chí

Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu của báo chí hiện đại. Tuy nhiên, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới vào quy trình sản xuất tin, bài mà là quá trình đổi mới toàn diện về tư duy quản trị, phương thức tác nghiệp và mô hình hoạt động của các cơ quan báo chí.

Các cơ quan báo chí cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số phù hợp với điều kiện thực tiễn; phát triển mô hình tòa soạn hội tụ theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; tăng cường sản xuất các sản phẩm báo chí đa nền tảng, đa phương tiện nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số cần được thực hiện một cách hiệu quả, có kiểm soát nhằm hỗ trợ quá trình thu thập, phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng dư luận và cá nhân hóa nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng tiếp nhận thông tin.

Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu thì yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Công nghệ có thể hỗ trợ người làm báo nâng cao hiệu suất lao động nhưng không thể thay thế trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp, khả năng thẩm định thông tin và tính nhân văn của báo chí cách mạng.

4.3. Xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, giỏi chuyên môn, tinh thông công nghệ

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Người làm báo phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được". Lời dạy của Người đến nay vẫn còn nguyên giá trị, nhất là trong bối cảnh môi trường truyền thông đang có nhiều biến động phức tạp.

Để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ chuyển đổi số, đội ngũ người làm báo cần không ngừng học tập, rèn luyện và nâng cao trình độ về mọi mặt. Trước hết, mỗi nhà báo phải giữ vững bản lĩnh chính trị, trung thành với lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; có ý thức trách nhiệm cao đối với xã hội; kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện lệch lạc về tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, người làm báo cần thường xuyên cập nhật kiến thức mới, nâng cao năng lực tác nghiệp trong môi trường số; thành thạo các kỹ năng làm báo đa phương tiện; biết khai thác hiệu quả các nền tảng số để lan tỏa thông tin tích cực và nâng cao sức hấp dẫn của các tác phẩm báo chí.

Trong bối cảnh tin giả và thông tin sai sự thật xuất hiện ngày càng nhiều, kỹ năng kiểm chứng thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mỗi nhà báo. Việc xác minh nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và bảo đảm tính chính xác của thông tin không chỉ là nguyên tắc nghề nghiệp mà còn là yếu tố quyết định đến uy tín của cơ quan báo chí và niềm tin của công chúng.

4.4. Nâng cao chất lượng nội dung, tăng cường tính thuyết phục của các tác phẩm báo chí

Trong cuộc cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt hiện nay, chất lượng nội dung chính là yếu tố cốt lõi tạo nên vị thế và uy tín của báo chí chính thống.

Các cơ quan báo chí cần chú trọng đầu tư cho các tuyến bài chuyên sâu, có giá trị phát hiện và định hướng dư luận; tăng cường các tác phẩm chính luận, điều tra, phân tích có chất lượng cao; chủ động lý giải những vấn đề phức tạp mà dư luận xã hội quan tâm.

Việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cần được thực hiện bằng phương pháp khoa học, khách quan và có sức thuyết phục. Thay vì chỉ dừng lại ở việc bác bỏ những thông tin sai lệch, báo chí cần cung cấp đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn; sử dụng ngôn ngữ phù hợp với từng nhóm công chúng; từ đó giúp người dân hiểu đúng bản chất vấn đề.

Đồng thời, báo chí cần tăng cường lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội; biểu dương người tốt, việc tốt; cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước; giới thiệu những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong lao động, sản xuất và đời sống. Đây chính là những "mạch nguồn" nuôi dưỡng niềm tin xã hội và góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

4.5. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan báo chí và các lực lượng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng.

Các cơ quan báo chí cần tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan nghiên cứu lý luận, lực lượng chức năng và đội ngũ chuyên gia nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin kịp thời, chính xác giữa các cơ quan chức năng và báo chí, nhất là đối với những vấn đề nhạy cảm, phức tạp, được dư luận đặc biệt quan tâm. Việc cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch sẽ góp phần hạn chế khoảng trống thông tin - môi trường thuận lợi để tin giả và các luận điệu xuyên tạc phát tán.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò của Nhân dân trong việc tham gia giám sát, phát hiện và đấu tranh với những thông tin sai lệch trên không gian mạng. Khi người dân được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng góp phần xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh, an toàn.

Kết luận

Kể từ khi Báo Thanh Niên ra đời ngày 21/6/1925 dưới sự sáng lập và lãnh đạo của Nguyễn Ái Quốc, nền báo chí cách mạng Việt Nam đã trải qua chặng đường 101 năm vẻ vang, gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, báo chí luôn khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội; là diễn đàn tin cậy của Nhân dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, báo chí cách mạng Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để đổi mới và phát triển. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức không nhỏ từ sự bùng nổ của thông tin trên không gian mạng, sự phát triển của tin giả, công nghệ Deepfake và các hoạt động chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Báo chí cần chủ động định hướng dư luận xã hội; cung cấp thông tin nhanh chóng, chính xác và khách quan; tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Chuyển đổi số không làm thay đổi bản chất của báo chí cách mạng mà ngược lại càng đòi hỏi báo chí phải giữ vững tôn chỉ, mục đích; nâng cao tính chiến đấu, tính định hướng và trách nhiệm xã hội. Trong môi trường truyền thông hiện đại, uy tín của báo chí không được đo bằng tốc độ đưa tin đơn thuần mà còn được khẳng định bởi độ tin cậy, chiều sâu phân tích và khả năng dẫn dắt dư luận xã hội.

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam là dịp để mỗi người làm báo nhìn lại truyền thống vẻ vang của nghề nghiệp mà mình đã lựa chọn; từ đó nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Mỗi nhà báo cần thực sự là một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng; mỗi tác phẩm báo chí phải trở thành một "lá chắn thông tin" góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh với cái xấu, cái sai và lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ trong xã hội.

Phát huy truyền thống hơn một thế kỷ qua, với bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, tinh thần đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ hiện đại, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối bền chặt giữa Đảng với Nhân dân; góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.