Xây dựng văn hóa Đảng cho học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị trước yêu cầu của kỷ nguyên mới

Bài viết đề xuất các giải pháp về giáo dục bản lĩnh chính trị, đạo đức nghiên cứu khoa học, văn hóa ứng xử trên không gian mạng và kỷ luật tổ chức, nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Học viện “Mẫu mực, tiêu biểu, thông minh, hiện đại”.

Từ khóa: Văn hóa Đảng, Học viện Chính trị, đào tạo sau đại học, đạo đức cách mạng, kỷ nguyên mới.

1. Đặt vấn đề

Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, yêu cầu xây dựng Đảng không chỉ dừng lại ở chỉnh đốn tổ chức mà phải đi vào chiều sâu văn hóa. Đối với Học viện Chính trị, trung tâm đào tạo cán bộ chính trị và nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn quân sự hàng đầu của Quân đội và Quốc gia, việc xây dựng văn hóa Đảng cho học viên đào tạo sau đại học (cao học, nghiên cứu sinh) mang tính cấp thiết sâu sắc. Đây là lực lượng kế cận, nòng cốt trong công tác lý luận và thực tiễn xây dựng Quân đội. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2025-2030) đã xác định đột phá: “Phát huy giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới; đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số”, do đó, nghiên cứu vấn đề này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn giải quyết các yêu cầu thực tiễn về nâng cao chất lượng đào tạo và xây dựng nhân cách người cán bộ chính trị mẫu mực trong kỷ nguyên mới.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Cơ sở lý luận về văn hóa Đảng trong môi trường đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị

Văn hóa Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự kết tinh các giá trị đạo đức, trí tuệ và văn minh. Người khẳng định: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”. Trong môi trường Học viện Chính trị, văn hóa Đảng không phải là khái niệm trừu tượng mà biểu hiện cụ thể qua bản lĩnh chính trị kiên định; đạo đức lối sống trong sáng; văn hóa trong nghiên cứu khoa học (trung thực, sáng tạo); và văn hóa trong kỷ luật, tổ chức.

Đối với học viên đào tạo sau đại học, văn hóa Đảng đòi hỏi mức độ cao hơn về tính tiên phong và trí tuệ. Đây là những đảng viên đã qua thực tiễn, có trình độ lý luận, do đó văn hóa Đảng ở đối tượng này phải được thể hiện qua năng lực tư duy độc lập, khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái và tinh thần cống hiến không vụ lợi. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) và Kết luận số 21-KL/TW đã chỉ rõ nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Vì vậy, xây dựng văn hóa Đảng thực chất là xây dựng “sức mạnh mềm” bảo vệ Đảng từ bên trong, ngăn chặn biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

2.2. Thực trạng văn hóa Đảng của học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ Học viện khóa XVI và báo cáo Tổng kết của Đảng ủy Hệ 5 đã chỉ rõ, công tác xây dựng văn hóa Đảng trong học viên đào tạo sau đại học thời gian qua đã đạt được những kết quả quan trọng.

Tuyệt đại đa số học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, động cơ học tập đúng đắn. Trong nhiệm kỳ 2020-2025, Đảng bộ Hệ 5 đã lãnh đạo thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị trung tâm. Cụ thể, kết quả học tập luôn vượt chỉ tiêu nghị quyết, với tỷ lệ giỏi đạt 16,85% (tăng 11,85% so với nhiệm kỳ trước); 100% luận văn, luận án đạt khá, giỏi và xuất sắc; 100% cán bộ, học viên chấp hành nghiêm quy chế. Đặc biệt, văn hóa trong nghiên cứu khoa học được nâng cao, thể hiện qua việc 100% nghiên cứu sinh và học viên cao học tham gia nghiên cứu khoa học với nhiều đề tài có tính thực tiễn cao, đóng góp tích cực vào cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hoạt động của “Lực lượng 47” và việc tham gia cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đạt nhiều giải cao, thể hiện rõ nét văn hóa chính trị của người đảng viên.

Bên cạnh những ưu điểm nổi bật, văn hóa Đảng trong một số ít học viên vẫn còn những hạn chế. Biểu hiện cụ thể:

Thứ nhất, tính tự giác trong văn hóa học đường chưa đồng đều. Vẫn còn hiện tượng học viên “thiếu tự giác trong học tập và nghiên cứu khoa học”, dẫn đến chất lượng một số luận văn, luận án chưa cao.

Thứ hai, việc chấp hành kỷ luật, quy định xây dựng chính quy ở một số thời điểm chưa nghiêm. Trong nhiệm kỳ qua, vẫn còn cán bộ, học viên vi phạm kỷ luật phải xử lý, trong đó có vi phạm quy định về những điều đảng viên không được làm và chính sách dân số.

Thứ ba, văn hóa ứng xử và trách nhiệm nêu gương của một số cán bộ kiêm chức chưa được phát huy triệt để, còn biểu hiện nể nang, né tránh, ngại va chạm trong tự phê bình và phê bình.

Nguyên nhân của những hạn chế này xuất phát từ tác động mặt trái của kinh tế thị trường và sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng, khiến một số đảng viên dao động. Đồng thời, công tác quản lý, giáo dục ở một số chi bộ lớp học viên còn mang tính hành chính, chưa đi sâu vào xây dựng các giá trị văn hóa nền tảng.

2.3. Một số giải pháp xây dựng văn hóa Đảng cho học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị trước yêu cầu của kỷ nguyên mới

Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đối với học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị không chỉ dừng lại ở việc thụ đắc lý luận đơn thuần, mà phải chuyển mình mạnh mẽ để trở thành những trí thức quân sự đa năng, hội tụ đủ cả “hồng” và “chuyên”. Trước hết, sự chuẩn hóa về mặt đạo đức cách mạng mẫu mực trong thời đại mới chính là xây dựng một “bản lĩnh số” vững vàng. Học viên không chỉ trung thành tuyệt đối với Đảng và Tổ quốc, mà còn phải sở hữu tư duy phản biện sắc bén để trở thành những chiến sĩ tiên phong trên không gian mạng, có khả năng nhận diện và đập tan các luận điệu xuyên tạc bằng lập luận khoa học. Đây là nền tảng đạo đức hiện đại, nơi sự gương mẫu gắn liền với tinh thần tự học và khả năng thích ứng trước những biến đổi phức tạp của tình hình an ninh toàn cầu.

Song hành với đó, năng lực tư duy khoa học hiện đại chính là công cụ then chốt để cụ thể hóa tính “chuyên” trong thực tiễn công tác. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, học viên phải nhanh chóng làm chủ các phương pháp nghiên cứu dựa trên dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị và chỉ huy, đồng thời rèn luyện tầm nhìn chiến lược để giải quyết những bài toán quốc phòng đa chiều. Tính chuyên môn hóa này không tách rời khả năng hội nhập, đòi hỏi người học viên đào tạo sau đại học phải am hiểu luật pháp quốc tế, tinh thông nghiệp vụ quân sự và linh hoạt trong tư duy hệ thống. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp luận Mác-Lênin truyền thống với tri thức tiên tiến của nhân loại sẽ giúp học viên chuyển hóa lý luận thành sức mạnh thực tiễn, đủ sức gánh vác trọng trách xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh. Suy cho cùng, sự chuẩn hóa sâu sắc này chính là quá trình rèn đúc những cán bộ chính trị có tâm thế vững vàng và trí tuệ sắc sảo, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tiến bước vững chắc trong kỷ nguyên mới. Để đạt được mục tiêu này, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp cơ bản sau:

Một là, giáo dục, rèn luyện bản lĩnh chính trị và đạo đức cách mạng theo chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.

Đây là giải pháp mang tính nền tảng, quyết định chất lượng chính trị của đội ngũ học viên đào tạo sau đại học. Trong bối cảnh kỷ nguyên mới, việc giáo dục bản lĩnh chính trị không thể chỉ dừng lại ở nhận thức lý tính mà phải chuyển hóa thành niềm tin son sắt và hành động thực tiễn. Trước hết, cấp ủy các cấp cần quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Đối với học viên đào tạo sau đại học, việc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cần đi vào chiều sâu phương pháp luận, giúp họ có khả năng vận dụng sáng tạo vào giải quyết các vấn đề thực tiễn quân sự, quốc phòng.

Song song đó, cần đặc biệt chú trọng xây dựng và lan tỏa 5 chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới sát với đặc thù nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học tại Học viện. Đó là sự kiên định về lập trường, sự trong sáng về lối sống và sự mẫu mực về tác phong công tác. Cần chú trọng xây dựng văn hóa “trọng danh dự”, xem danh dự là điều thiêng liêng cao quý nhất của người đảng viên là học viên đào tạo sau đại học. Các tổ chức đảng cần duy trì nền nếp sinh hoạt, biến việc “tự soi, tự sửa” trở thành nhu cầu tự thân, thường xuyên như “rửa mặt hàng ngày”. Qua đó, mỗi học viên đào tạo sau đại học tự xây dựng cho mình cơ chế “miễn dịch” trước những cám dỗ vật chất và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch, giữ vững phẩm chất người chiến sĩ cộng sản trong mọi tình huống.

Hai là, xây dựng văn hóa liêm chính trong nghiên cứu khoa học.

Văn hóa Đảng trong môi trường nghiên cứu khoa học biểu hiện cốt lõi ở sự trung thực và tính đảng. Quán triệt sâu sắc Nghị quyết Đại hội XVII của Học viện với khâu đột phá “Nâng cao chất lượng tự học, tự nghiên cứu”, việc xây dựng văn hóa liêm chính phải được xem là danh dự chính trị của mỗi học viên. Nghiên cứu khoa học tại Học viện Chính trị không đơn thuần là hoạt động chuyên môn mà còn là nhiệm vụ chính trị nhằm bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng. Do đó, đòi hỏi tuyệt đối không chấp nhận các hành vi phi văn hóa như: “đạo văn”, sao chép dữ liệu, nhờ người làm hộ luận văn, luận án, hay chạy theo thành tích ảo mà xa rời thực tiễn. Để hiện thực hóa điều này, cần thiết lập một cơ chế kiểm soát liêm chính học thuật chặt chẽ, kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật (phần mềm chống đạo văn) và các hội đồng đánh giá nghiêm túc, khách quan. Mỗi sản phẩm khoa học của học viên đào tạo sau đại học phải là kết tinh của trí tuệ, tâm huyết và sự lao động nghiêm túc, mang lại giá trị thực tiễn phục vụ nhiệm vụ xây dựng Học viện, Quân đội. Đồng thời, cần khuyến khích tư duy phản biện khoa học, sáng tạo trên lập trường mácxít, tạo môi trường học thuật dân chủ nhưng kỷ cương. Văn hóa liêm chính trong nghiên cứu sẽ là thước đo đánh giá phẩm chất trung thực, đây là một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất của người đảng viên, góp phần loại bỏ tư tưởng trung bình chủ nghĩa và thói háo danh trong môi trường sư phạm quân sự.

Ba là, xây dựng văn hóa ứng xử và bản lĩnh trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ và Học viện đang hướng tới mô hình “nhà trường thông minh”, văn hóa Đảng của học viên phải được mở rộng sang không gian số. Văn hóa số của người đảng viên không chỉ là kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn là bản lĩnh chính trị và đạo đức khi tham gia môi trường mạng. Mỗi học viên đào tạo sau đại học phải xác định mình là một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng văn hóa số, có trách nhiệm chủ động lan tỏa thông tin tích cực (“lấy cái đẹp dẹp cái xấu”) và đấu tranh phản bác sắc bén các quan điểm sai trái, thù địch. Cần quán triệt và thực hiện nghiêm Quy định số 85-QĐ/TW của Ban Bí thư về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân. Văn hóa ứng xử trên mạng xã hội phải chuẩn mực, văn minh, tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật phát ngôn và bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự. Phong trào “Bình dân học vụ số” cần được đẩy mạnh để trang bị kiến thức, kỹ năng số toàn diện, giúp học viên không chỉ làm chủ công nghệ trong nghiên cứu, quản lý mà còn có đủ “sức đề kháng” trước các thông tin xấu độc. Xây dựng văn hóa số chính là xây dựng hình ảnh người cán bộ chính trị hiện đại, nhạy bén, thích ứng nhanh với sự phát triển của thời đại nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc đảng tính.

Bốn là, đổi mới văn hóa tổ chức và sinh hoạt Đảng.

Văn hóa tổ chức là môi trường sinh thái nuôi dưỡng nhân cách đảng viên. Để xây dựng văn hóa Đảng thực chất, cần thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, nhưng phải đảm bảo dân chủ thực sự chứ không phải hình thức. Trong sinh hoạt chi bộ và thảo luận khoa học, cần mở rộng không gian cho sự tranh luận, phản biện mang tính xây dựng, khắc phục triệt để tình trạng “văn hóa im lặng”, “dĩ hòa vi quý” hoặc dân chủ cực đoan. Phải coi trọng chất lượng sinh hoạt chi bộ, biến đây thành nơi rèn luyện tính chiến đấu và tình đồng chí thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ. Xây dựng mối quan hệ giữa các đảng viên dựa trên tình thương yêu giai cấp, sự tôn trọng và chia sẻ, nhưng kiên quyết không bao che khuyết điểm, không bè phái, cục bộ. Đặc biệt, cần đề cao vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và ban cán sự lớp. Họ phải thực sự là những tấm gương sáng về văn hóa ứng xử, về tinh thần trách nhiệm để học viên noi theo, thực hiện phương châm “trên làm gương mẫu mực, dưới tích cực làm theo”. Văn hóa tổ chức lành mạnh sẽ tạo ra bầu không khí tin cậy, đoàn kết, thống nhất, là động lực để mỗi cá nhân nỗ lực phấn đấu, cống hiến, đồng thời là “bộ lọc” tự nhiên để đào thải những biểu hiện tiêu cực, suy thoái.

Năm là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy cái đẹp dẹp cái xấu.

Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong công tác xây dựng Đảng nói chung và xây dựng văn hóa Đảng nói riêng. Cần đẩy mạnh các phong trào thi đua quyết thắng gắn với xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh, phong phú. Chú trọng phát hiện, tuyên truyền, nhân rộng các điển hình tiên tiến, những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong học tập và làm theo Bác, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong toàn Học viện. Việc tôn vinh các giá trị văn hóa tốt đẹp phải được thực hiện thường xuyên, tạo động lực tinh thần to lớn cho học viên.

Đồng thời, không được buông lỏng mặt trận “chống”. Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của tổ chức đảng và ủy ban kiểm tra các cấp. Xử lý nghiêm minh, kịp thời các vi phạm kỷ luật, đạo đức, lối sống theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, dù đó là vi phạm trong sinh hoạt đời thường hay vi phạm quy chế chuyên môn. Tuy nhiên, việc xử lý kỷ luật phải trên tinh thần nhân văn, “trị bệnh cứu người”, giúp đồng chí mình nhận ra sai lầm để sửa chữa, tiến bộ. Sự kết hợp hài hòa giữa xây dựng các giá trị mới và kiên quyết đấu tranh loại bỏ các phản giá trị sẽ làm cho tổ chức Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của học viên đào tạo sau đại học vào kỷ cương của tổ chức.

3. Kết luận

Xây dựng văn hóa Đảng cho học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Đó không chỉ là việc vun đắp các giá trị đạo đức, lối sống mà còn là xây dựng bản lĩnh trí tuệ, năng lực hành động trong kỷ nguyên số. Kết quả của quá trình này sẽ tạo ra lớp cán bộ chính trị vừa có “tâm”, vừa có “tầm”, xứng đáng là những “người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại vào năm 2030. Thành công trong xây dựng văn hóa Đảng tại Học viện sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, hiện thực hoá sâu sắc triết lý giáo dục của Học viện Chính trị “Tiên phong - Nhân văn - Mẫu mực - Đổi mới - Phát triển”, đào tạo ra những cán bộ mẫu mực, có trí tuệ, nhân cách, bản lĩnh và tầm nhìn, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.