Câu chuyện kỳ lạ về cây đa ở ngôi làng cổ có Đạo sắc phong nhiều nhất Việt Nam

Làng Mỹ Xuyên (TT Nam Phước, Duy Xuyên, Quảng Nam) từ lâu được biết đến là ngôi làng cổ nhất xứ Quảng gắn liền với công trạng của vị tiền hiền Lê Qúy Công - người có công trong việc khai khẩn bờ cõi phía Nam. Nhưng ít ai biết ngôi làng này hiện đang lưu giữ sắc phong nhiều nhất ở Việt Nam do các nhà vua ban tặng và những câu chuyện kỳ lạ về cây đa cổ thụ trong làng trong hai cuộc kháng chiến.

my-xuyen-1-1707981721.JPG
Đình làng Mỹ Xuyên được xếp hạng là Di tích Lịch sử cấp tỉnh

Ngôi làng có nhiều đạo sắc phong nhất cả nước

Làng Mỹ Xuyên đã trải qua một quá trình gắn liền với lịch sử của dân tộc đến nay vẫn giữ được đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam. Ngoài những giá trị văn hóa như đình làng, bến Giá, cây đa thì người dân làng Mỹ Xuyên nói riêng và xứ Quảng nói chung luôn tự hào bởi làng đã vinh dự được các vua triều đình Nhà Nguyễn ban tặng cho làng đến 32 sắc phong. Đây được xem là ngôi làng tồn tại nhiều sắc phong nhất cả nước.

Theo như các bậc cao niên trong làng kể lại: Làng Mỹ Xuyên ngày nay từ xa xưa đã gắn liền với công trạng của vị tiền hiền Lê Qúy Công - người đã có công lập làng và đặt tên cho làng. Dựa trên những ký tự ghi trên phần lăng mộ của vị tiền hiền Lê Qúy Công, các bậc bô lão cho rằng: Vào năm 1441, sau khi lập ra đạo thừa thứ 13 ở Quảng Nam, vua Lê Thánh Tông đã để Chánh đề đô đốc Hùng Long Hầu Lê Qúy Công cùng 12 vị tướng khác ở lại vùng đất vừa mới khai lập để giữ bờ cõi, biên cương. Và làng Mỹ Xuyên xuất hiện từ đó. Tuy nhiên xung quanh việc đặt tên làng cũng đang còn là một câu hỏi lớn đối với lịch sử hình thành của làng. Bởi theo những gì người dân trong làng cho biết: Việc ngài Lê Quý Công lấy tên làng xuất phát từ tên nguyên quán của làng mình ở Thanh Hóa.

Sự kiện làng được ban tặng nhiều sắc phong và liên tục như vậy chỉ trong một thời gian đến nay vẫn đang còn là dấu chấm hỏi đối với những nhà nghiên cứu lịch sử. Theo như các bô lão trong làng truyền lại, do trong làng có nhiều người làm quan trong triều, và đều có công trọng việc giúp dân an cư lạc nghiệp nên mới được triều đình nhà Nguyễn ưu ái. Còn những cán bộ văn hóa của địa phương thì cho rằng việc ban sắc phong như vậy là do vị thế quân sự của Mỹ Xuyên rất quan trọng đối với án ngữ của xứ Quảng. Còn ông Lê Tịch cháu đời thứ 16 của vị tiền hiền Lê Quý Công thì cho rằng việc ban nhiều sắc phong của làng là do “dấu ấn” của Lê Quý Công; vị tiền hiền này được vua ban quốc tính (thật ra là Nguyễn Quốc Công); tất cả đất đai của làng đều được Hùng Long Hầu sung công, điều này tránh được sự tranh chấp giành vị thế người khai khẩn làng, vừa giúp con cháu đời sau được hưởng lộc đời đời của triều đình. Hiện nay, tất cả 32 sắc phong cổ của làng Mỹ Xuyên đều được bảo quản chu đáo cẩn mật tại đình làng Mỹ Xuyên. Hiếm khi người dân được xem, sờ tới. Chỉ khi có dịp lễ tết trong lễ hội của làng, những người trong ban trị sự của làng phải làm lễ xin phép các vị tiền nhân mới được đưa ra xem.

Năm 2010, Phòng VHTT huyện Duy Xuyên đã tổ chức một cuộc tìm kiếm trên quy mô lớn nhằm làm sáng tỏ những bí ẩn xung quanh việc tại sao làng lại được phong nhiều sắc phong như vậy. Theo đó phòng đã thống kê và lập bản sao được 32 đạo sắc phong của đình làng Mỹ Xuyên. Những đạo sắc phong từ thời vua Minh Mạng đến Khải Định. Trong đó, số sắc phong các vua ban cho làng lần lượt là Minh Mạng: 5 đạo; Thiệu Trị: 10; Tự Đức: 11; Đồng Khánh: 2; Duy Tân: 2; Khải Định: 2. Các vị thần được phong cho đình bao gồm những vị cao quý nhất trong hệ thống phong thần của triều Nguyễn: Đông Hựu Thuận, Đông Quảng Hậu, Bạch Mã Tôn... được người dân trân trọng và gìn giữ suốt hơn 300 qua.

my-xuyen-2-1707981805.jpg
Những sắc phong được lưu trữ cẩn thận và nguyên vẹn hàng trăm năm qua.

Những câu chuyện kỳ lạ về cây đa trong hai cuộc kháng chiến

Hiếm có ngôi làng nào đến nay nằm giữa thị trấn sầm uất nhưng vẫn giữ được nét văn hóa truyền thống của làng quê Việt Nam từ ngàn xưa đó là “cây đa, giếng nước, sân đình”. Về làng cổ Mỹ Xuyên hôm nay, chúng tôi được nghe những câu chuyên xung quang về cây đa cổ khá độc đáo và ly kỳ.

Theo như các bậc cao niên kể lại rằng: Vào những năm 1836, vua Minh Mạng đã nhiều lần đi thuyền rồng từ Triều Châu xuống Mỹ Xuyên, sau đó dừng lại ở phía Bắc sông Thu Bồn để “thị sát” việc đào sông phục vụ tưới tiêu. Cũng thời gian này, đi qua ngôi làng thấy đây như vùng “địa linh nhân kiệt” nhà vua Minh Mạng đã cho người dân trồng cây đa ngay đầu làng để hình thành một mô hình văn hóa truyền thống ở xứ Đằng Ngoài. Cũng từ đó, dưới gốc cây đa đã trở thành điểm sinh hoạt văn hóa của làng. Mọi tổ chức lễ hội, trò chơi dân gian trong những dịp tết đến xuân về đều được diễn ra ở dưới tán cây đa khổng lồ. Không những thế trong hai cuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm cây đa trở thành chỗ dựa tinh thần cho quân dân Quảng Đà. Từ gốc cây đa cổ thụ này, vào năm 1958 các chiến sỹ du kích của ta đã ẩn nấp trong đó, rồi ném lựu đạn tiêu diệt được hai tiểu đội của quân Bảo an. Và còn nhiều chiến công hiển hách của quân cách mạng ta mà người dân trong vùng không nhớ nổi.

Từ đó, những câu chuyện linh thiêng, bí ẩn về cây đa trở nên nổi ám ảnh của kẻ địch mỗi khi chúng hành quân qua gốc đa. Chuyện rằng: Ở thân cây đa luôn có một “bùa” để làm chỗ ẩn náu cho những chiến sỹ gan dạ của ta, ở đó luôn khi nào cũng có những chiến sỹ du kích của ta nên mỗi khi bọn địch đi qua đều cũng phải “cống mạng” cho cây đa vì tụi chúng đi xâm lược một dân tộc nhỏ bé. Đến mùa thu năm 1964 quân địch thấy được sự nguy hiểm từ những khe trên thân, và gốc  nên đã dùng bom xăng đốt hạ cây đa để tránh hiểm họa từ những đội quân du kích của ta. Sau những lần đốn hạ không thành chúng đành dùng “kế sách” tối ưu là dùng tới xăng bột chất quanh gốc đa và châm lửa đốt bảy ngày đêm. Không những thế chúng còn sử dụng DKZ từ đồn Đại Hàn bắn thẳng vào làm đa cháy tận gốc. 

my-xuyen-3-1707981880.JPG
Người dân trong vùng xem cây đa như một điểm văn hóa tinh thần lý tưởng của cả khu vực. Đó chợ đình, đình làng, bến giá và cây đa mang đến cho làng một truyền thống văn hóa làng Việt Nam.

Đầu năm 1974, khi chiến sự đang còn tạm lắng xuống, ông Nguyễn Văn Hạt một lần xuống Đã Nẵng đã xin cây đa con ở một ngôi chùa ở ngoài Đà Nẵng đêm về trồng trên ngay trên gốc cây cũ đã bị cháy sạch. Người dân đã làm lễ xin thần linh rồi dùng quốc xẻng đào bới gốc cây cũ đã bị cháy lên, rồi trồng cây đa con xuống tại chổ đó. Người dân bất ngời trước sự lớn nhanh của cây đa con. Và đặc biệt hơn, cây đa lớn lên càng ngày càng giống hệt cây đa cũ. Từ những tán cây cho đến thân gốc như một phiên bản sao của cây đa đã “hy sinh” trước đó. Sau ngày thống nhất đất nước, những làn điệu dân ca như bài chòi, bài ghế, điệu hò khoan… lại được tổ chức dưới gốc cây này. Người dân trong vùng xem cây đa như một điểm văn hóa tinh thần lý tưởng của cả khu vực. Đó chợ đình, đình làng, bến giá và cây đa mang đến cho làng một truyền thống văn hóa làng Việt Nam.

Một ngôi làng đã có hơn 500 năm tuổi, trong đó có 2 kiến trúc, đó là: đình làng Mỹ Xuyên và Lăng mộ Chánh đề đô đốc Hùng Long Hầu Lê Qúy Công được công nhận di tích văn hóa cấp tỉnh là một niềm tự hào với mỗi con người nơi đây. Việc được các vua triều ban tặng đến 32 Đạo sắc phong cho làng cũng một con số kỷ lục hiện nay đối với một làng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống văn hóa cổ Việt.

Hữu Tiến

Link nội dung: https://phuongnam.vanhoavaphattrien.vn/cau-chuyen-ky-la-ve-cay-da-o-ngoi-lang-co-co-dao-sac-phong-nhieu-nhat-viet-nam-a27707.html