Văn hoá văn nghệ dân gian ở tỉnh Đăk Nông

Đăk Nông rất tự hào có một nền Văn hoá VNDG rất phong phú, đa dạng và trong những năm qua thực hiện đường lối văn hoá văn nghệ dân gian của Đảng ta, hoạt động văn hoá dân gian bước đầu đã hình thành và đi vào hoạt động ổn định trên một số lĩnh vực như: sáng tác tranh dân gian, sưu tầm giới thiệu, nghiên cứu văn hoá văn nghệ dân gian…

Chính những hoạt động văn hoá văn nghệ dân gian này đã góp phần làm sống lại những giá trị văn hoá của các dân tộc tỉnh Đăk Nông và cũng đưa lại cho diễn đàn sinh hoạt văn hoá nghệ thuật Đăk Nông trên Tạp chí Nâm Nung phong phú về đề tài thể loại, đặc biệt là đã thổi một luồng sinh khí ấm áp vào đời sống văn hoá tinh thần các dân tộc tỉnh Đăk Nông.
 

Nhiều giá trị văn hoá văn nghệ dân gian của các dân tộc ở tỉnh Đăk Nông được tiếp tục giữ gìn và phát triển như các hoạt động lễ hội dân gian, biểu diễn văn nghệ dân gian, các chương trình hát dân ca dân vũ và nhạc tấu cồng chiêng, múa dân gian, … của con em đồng bào DTTS ngày nay không chỉ tham gia hoạt động ở thôn bon mà đã vươn ra tham gia hội diễn cấp huyện, tỉnh và cả nước. Đội thông tin lưu động của Trung tâm văn hoá tỉnh, đoàn Ca múa dân tộc tỉnh và nhiều đoàn văn nghệ dân gian các huyện đã chủ động đến với dân, đưa nghệ thuật dân gian đến với công chúng. Sự ra đời các lớp học cồng chiêng và các đội chiêng trẻ ở các bon, buôn, đội múa, gắn với hoạt động tự quản lý của thôn bon. Chính những hoạt động văn hoá văn nghệ dân gian phong phú đa dạng giàu bản sắc địa phương này đã góp phần tạo nên bầu không khí vui tươi trong cộng đồng thôn bon của các dân tộc tỉnh Đăk Nông và ngày càng có nhiều sinh hoạt lễ hội diễn ra ở tỉnh, huyện, nhất là ở xã và thôn bon, tạo nên một phong trào sinh hoạt văn nghệ dân gian khá sôi nổi và hấp dẫn, có sức thu hút mạnh mẽ đối với nhiều tầng lớp nhân dân, cán bộ trong và ngoài tỉnh. Nhờ vậy đã tác động mạnh mẽ đến tình cảm và trách nhiệm của mọi người dân trong tỉnh có ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống.
 
Sở VH,TT& DL chủ trì một số đề tài, công trình nghiên cứu chuyên sâu về văn hoá dân tộc M’nông mang tính toàn diện, bao gồm nhiều khía cạnh: tín ngưỡng tôn giáo, luật tục, văn học, âm nhạc, kiến trúc, điêu khắc, trang trí, múa, lễ hội…Công trình Địa chí Đăk Nông có giá trị nhiều mặt: kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế. Những năm qua, công tác sưu tầm kết hợp với các cơ quan KHXH Trung ương đã thu thập được hàng trăm tác phẩm sử thi, lễ hội, hát dân ca, luật tục, hò vè, bài chiêng…
 
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì hoạt động văn hoá, văn nghệ dân gian trong những năm qua vẫn còn những hạn chế và bất cập. Trong điều kiện nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và các thông tin chuyển tải văn hóa, văn nghệ ngày càng phát triển và hiện đại, bên cạnh những ưu điểm thì những mặt tiêu cực đã làm cho nền văn hoá văn nghệ dân gian bị xói mòn. Văn hoá văn nghệ dân gian Đăk Nông hiện nay có một số lĩnh vực đang đứng trước thử thách lớn. Một số nơi không còn chế tác các loại nhạc cụ dân gian; lớp tuổi từ 40 trở xuống ít người biết đến chiêng; thế hệ trẻ không thiết tha với các sinh hoạt văn hoá văn nghệ dân gian; một bộ phận nhân dân xao lãng việc tổ chức sinh hoạt văn hoá cộng đồng như đánh cồng chiêng, uống rượu cần, múa hát…Mặt khác các nghệ nhân tuổi càng cao, già yếu bệnh tật, số nguời am hiểu văn hoá VNDG còn lại rất hiếm, đó là sự thiệt thòi mất mát lớn đối với vốn quý văn hoá văn nghệ truyền thống của dân tộc. Các mối quan hệ xã hội trong bon làng đã thay đổi đi rất nhiều làm cho sinh hoạt cộng đồng ít gắn bó hơn, môi trường nuôi dưỡng nền văn hoá văn nghệ truyền thống cũng ít thay đổi. Đây là một thực trạng đáng quan tâm. Sự thay đổi tín ngưỡng đã ảnh hưởng lớn đến các hoạt động văn hoá văn nghệ dân gian, nhiều nơi không còn tổ chức lễ hội truyền thống mà được thay thế bằng những nghi lễ tôn giáo mới. Có nơi cồng chiêng bị coi là những nhạc cụ của thần linh tà giáo, cần xoá bỏ. Sự xâm nhập của nền văn hoá bên ngoài đang từng ngày, từng giờ như những cơn sóng vỗ vào bến bờ nền văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung và Đăk Nông nói riêng, nó mang theo cả dòng trong lẫn dòng đục làm ảnh hưởng không nhỏ đến văn hoá truyền thống, đã chi phối một phần lớn lứa tuổi thanh thiếu niên có biểu hiện xu hướng vọng ngoại, quay lưng lại với văn hoá văn nghệ và các truyền thống quý giá của dân tộc. Chưa có nhiều những công trình nghiên cứu khoa học có chất lượng tính thực tiễn cao. Nguồn kinh phí ngân sách, phương tiện đầu tư bố trí cho lĩnh vực hoạt động văn hoá văn nghệ còn ít, đặc biệt là thiếu hụt cán bộ là người DTTS ở địa phương. Những khó khăn, hạn chế trên đã kiềm hãm sự phát triển văn học nghệ thuật ở tỉnh ta.
 
Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa về kinh tế, nhưng mỗi quốc gia luôn luôn đề cao nền văn hoá dân tộc, bởi vì một dân tộc khi bị đánh mất bản sắc văn hoá thì không còn là dân tộc ấy nữa. Đảng ta đã khẳng định: “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, chính vì vậy hoạt động văn học nghệ thuật nói chung và VNDG nói riêng có vị trí hết sức quan trọng, góp phần phát triển nền văn hoá Việt Nam giàu bản sắc dân tộc và văn học nghệ thuật còn là một động lực trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội, nó không chỉ thực hiện chức năng giải trí và giáo dục thẩm mỹ đơn thuần mà văn học nghệ thuật còn góp phần tạo nên sự phát triển phồn vinh của một xã hội ổn định và hài hoà.
 
Từ những nhận thức về tầm quan trọng của văn học nghệ thuật như nêu trên, chúng tôi cho rằng một số lĩnh vực văn học nghệ thuật có tính cấp bách, cần ưu tiên phát triển là:
 
1. Về âm nhạc: Đây là lĩnh vực mang tính nhạy cảm cao. Khi có một bài hát hay, một câu hát đậm đà tình cảm dân tộc có thể làm cho mọi người hiểu về quê hương, hiểu biết về vùng đất, hiểu về con người, làm thay đổi thái độ chính trị, thay đổi định kiến của con người và hiện nay tỉnh ta cần phải có nhiều bài hát thật đậm đà bản sắc dân tộc, đi vào lòng quần chúng để song hành và định hướng dòng nhạc ngoại nhập đang tràn ngập vào nước ta.
 
2. Lĩnh vực nghệ thuật sân khấu: cần có những tác phẩm múa, kịch nhằm khắc họa sâu sắc về những chiến công oanh liệt của nhân dân các dân tộc tỉnh Đăk Nông trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đặc biệt là trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, về truyền thống đoàn kết, thuỷ chung gắn bó qua bao thế hệ đã làm nên những kỳ tích ở Đăk Nông.
 
3. Đào tạo, bồi dưỡng: thu hút đội ngũ văn nghệ sĩ có tài năng từ các vùng miền, đặc biệt là con em các dân tộc đã sinh ra và lớn lên tại Đăk Nông. Nhanh chóng đào tạo một lực lượng văn nghệ sĩ có bản lĩnh, có tài năng nhằm sớm đưa sự nghiệp văn học nghệ thuật tỉnh ta phát triển lên tầm cao mới, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh. Và đề nghị với Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh cho phép Hội xây dựng đề án thu hút văn nghệ sĩ ngoài tỉnh đến công tác ở Đăk Nông.
 
4. Đối với Chi hội văn nghệ dân gian và ngành VHTT sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành liên quan để triển khai một số nhiệm vụ sau:

- Có những sáng tác, bài viết nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục tuyên truyền vận động nhân dân tham gia bảo vệ di sản văn hoá, gắn hoạt động văn hoá với công tác xây dựng đời sống văn hoá, nêu gương các nghệ nhân tiêu biểu, những cá nhân và gia đình có công giữ gìn di sản văn hoá dân tộc.

- Tiếp tục công tác nghiên cứu, sưu tầm nâng cao các làn điệu dân ca, múa hát của đồng bào các dân tộc; phát triển các đội cồng chiêng và tiến tới hướng dẫn con em người dân tộc biết sử dụng các nhạc cụ cổ truyền thống và mang âm hưởng đương đại.

- Tiếp tục tổ chức các hoạt động văn hoá với quy mô lớn như ngày hội văn hoá thể thao các dân tộc, liên hoan ca múa nhạc dân gian, lien hoan cồng chiêng…; triển lãm văn hoá dân tộc, hội thi, hội diễn; chỉ đạo hướng dẫn các hoạt động VNDG tại nhà VHCĐ.

- Tập huấn hướng dẫn tổ chức lễ hội truyền thống, nhằm phục hồi nâng cao một số lễ hội tiêu biểu để tổ chức định kỳ lễ hội hàng năm có chiều sâu và chất lượng.

Tô Đình Tuấn

Link nội dung: https://phuongnam.vanhoavaphattrien.vn/van-hoa-van-nghe-dan-gian-o-tinh-dak-nong-a14947.html